«САДА-ПАРТАВИ ХУРШЕДИИ ИСТИҚЛОЛ». Дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон бахшида ба он конфронси ҷумҳуриявӣ доир шуд

ДУШАНБЕ, 31.01.2025 /АМИТ «Ховар»/. Дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон дар мавзуи «Сада- партави хуршедии истиқлол» конфронси илмӣ-назариявии ҷумҳуриявӣ баргузор шуд. Дар ин хусус АМИТ «Ховар» бо истинод ба Осорхонаи миллии Тоҷикистон иттилоъ медиҳад.

Дар ҳамоиш директори Осорхонаи миллӣ Зафаршо Иброҳимзода, академики Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Юсуфшоҳ Ёқубов ва дигар олимону пажуҳишгарони тоҷик доир ба таърихи ҷашни Сада ва эҳёи он дар Тоҷикистон сухан намуданд.

Донишмандону муҳаққиқон ва таърихнигорони тоҷик дар ҷараёни ҳамоиш дар мавзуъҳои «Сада — иди кабирон», «Сада дар «Шоҳнома»-и Абулқосим Фирдавсӣ», «Сабабҳо ва омилҳои фаромӯш шудани ҷашни Сада (то замони истиқлол)», «Ҷашни Сада — аз эҳё то сабти ном дар ЮНЕСКО» ва «Анъанаҳои ҷашни Сада дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон» маъруза намуданд.

Гуфта шуд, ки Сада яке аз ҷашнҳои қадимии мавсимии халқиятҳои ориёинажод ба шумор меравад, ки рӯзи 10 моҳи Баҳмани солшумории шамсӣ таҷлил мегардид ва мутобиқи солшумории мелодӣ ба поёни шаби 30-юм ва оғози 31 январи солшумории мелодӣ рост меояд. Метавон гуфт, ки Сада пас аз 40 шабонарӯзи омадани Шаби Ялдо (дарозтарин шаби аввали моҳи Дай) ё худ пас аз гузаштани чиллаи калони зимистон фаро расида, чун гиромидошти ойини оташпарастӣ ва бузургдошти Меҳр истиқбол гирифта мешуд.

Ин ҷашнро барои он Сада меноманд, ки аслан аз шумораи сад гирифта шуда, аз 10 моҳи Баҳман то омадани Наврӯз 50 шабу 50 рӯзро фаро мегирад.

Ба қавли Абурайҳони Берунӣ, аҷдодони барӯманди мо шабу рӯзро алоҳида ҳисоб мекарданд, ки он дар якҷоягӣ то расидани Наврӯз 100 шабу рӯзро ташкил менамуд. Иди Сада дар поёни чиллаи калон чун рамзи гузаштани сардиҳои зимистон одатан муждае аз наздик расидани баҳор меовард. Сада моҳиятан пирӯзии рӯшноиро бар торикӣ ифода намуда, бо тантанаи оташафрӯзӣ омадани фасли баҳору муждаи пешакии Наврӯзро мерасонд.

Таъкид гардид, ки сарчашмаҳои таърихӣ ва бозёфтҳои бостоншиносӣ гувоҳӣ медиҳанд, ки бузургдошти оташ ва ойини Меҳрпарастӣ дар байни гузаштагони тоҷикон ва дигар халқҳои форсизабон тақрибан даҳ-дувоздаҳ ҳазор сол пеш дар сарзамини паҳновари «Аирйанам Ваеҷаҳ» («Фарохнои Ориёно») падид омадааст. Дертар дар ҳамин замина ҷашнҳои мавсимии Шаби Ялдо ва Сада зимни мушоҳидаҳои бурҷҳои фалак, ҳаракати Офтоб ва дигар ҷирмҳои кайҳонӣ маълум гардидаанд.

Ёдовар мешавем, ки 6 декабри соли 2023 зимни иҷлосияи 18-уми Кумитаи байниҳукуматӣ оид ба ҳифзи мероси фарҳангии ғайримоддии ЮНЕСКО номинаи муштараки Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Исломии Эрон «Ҷашни Сада» ба Феҳристи мероси ғайримоддии башарият ворид гардид.

АКС: Осорхонаи миллии Тоҷикистон