Воқеияти Тоҷикистон: меъмории марҳилаи нав ва стратегияи рушди миллӣ

ДУШАНБЕ, 03.01.2026 /АМИТ «Ховар»/. Дар илми муосири сиёсатшиносӣ ва таҳлили геополитикӣ мафҳуми «маҷрои таърихӣ» вуҷуд дорад — ҳолате, ки аксар вақт ба давлатҳои аз фоҷиаҳои миллию системавӣ гузашта имкон намедиҳад, ки аз камбизоатӣ, бесуботӣ ва ноустуворӣ берун оянд. Аммо, таърихи аввали асри XXI ба мо падидаи бемислро нишон дод, ки ин фаҳмишро инкор мекунад: ин падида воқеияти Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.

Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олӣ «Дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон» дар моҳи декабри соли 2025 на танҳо ҳуҷҷати барномавӣ ё нишондод барои як давраи тақвимӣ аст. Ин, дар асли худ, муроҷиатномаи бузурги ҷаҳиши тамаддунӣ буда, гузариши кишварро аз «нуқтаи бебозгашт» собит менамояд. Яъне ҳеч қувва ё ҳаракате наметавонад Тоҷикистонро ба солҳои аввали соҳибистиқлолӣ баргардонида, гирифтори фалокату буҳрони сиёсӣ, миллӣ ва иқтисодӣ гардонад. Мудири кафедраи телевизион ва радиошунавонии факултети
журналистикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон, дотсент Сангин Гулзод андешаҳояшро дар ин маврид чунин баён намуд:

— Ҷолибу аҷиб аст, ки миллат дар муддати хеле кӯтоҳ аз рӯи меъёрҳои инкишофи давлатҳо масофаи таърихии бузургеро тай кардааст ва ин аксар вақт аз назари сатҳии нозирони беруна ва коршиносони байналмилалӣ пинҳон мемонад. Ин дар ҳолест, ки бисёр ҷумҳуриҳои пасошуравӣ комёбиву нишондиҳандаҳои имрӯзаи худро бо соли 1990 қиёс мекунанд ва кӯшиш мекунанд, ки сояи империяи аз байн рафтаро пайгирӣ кунанд. Тоҷикистон кореро бештар аз барқарорсозӣ анҷом дода, аз жарфии мутлақи нобудӣ ба даврони рақамӣ ҷаҳиш кард.

Муҳим аст, ки заминаи бунёдиро дарк кунем: дар аввали солҳои 90-уми асри гузашта дар Тоҷикистон сухан на дар хусуси рушду навсозӣ ва ҳатто на дар бораи буҳрон мерафт. Сухан дар бораи зиндамонии ҷисмонӣ ва биологии худи миллат мерафт. Худи калимаи «давлат» дар он рӯзҳои фоҷиавӣ як руҳи мурдае буд, ки дар пасманзари хокистари ҷанги шаҳрвандӣ, сохторҳои вайроншуда ва ноумедии комили иҷтимоии он базӯр намоён буд. Он чизе, ки имрӯз, насли нави кишвар мебинад: дар сатҳи баланди давлатӣ баррасӣ гардидани масъалаи фаъол кардани ширкату корпоратсияҳои зеҳни сунъӣ, сохтани марказҳои “сабз” ва ҷорӣ намудани экосистемаҳои рақамӣ барои ҳар касе, ки Душанбеи соли 1993-ро дидааст, воқеияти ғайриимкон ба назар мерасад. Ин гузариш — аз даврае, ки дарёфти нон як орзуи дастнорас ва равшанӣ дар тирезаҳо як ид буд, ба давраи низоми пардохти рақамӣ, интернети баландсуръат ва роҳнамоиву пешвоӣ дар энергеяи «сабз» табдил ёфт ва ин масирест, ки халқу миллатҳои дигар садсолаҳо тай кардаанд. Тоҷикистон онро давоми умри як насл (каме бештар аз 30 сол) тай кард. Ин Паём гузориш ё ҳисобот нест. Ин ҳақиқат аст, ки чӣ тавр аз хокистари нобудӣ, бар хилофи ҳама пешгӯиҳо ва тӯфонҳои геополитикӣ Тоҷикистон зебо ва боифтихор ташаккул ёфт. Ин достони бунёдкориҳое мебошад, ки моро водор менамояд ва бовар мекунонад, ки замони хушбахтиҳои боз ҳам бештар барои ин миллат ҳанӯз дар пеш аст.

Далелу рақамҳое, ки дар Паём садо доданд, моҳияти хоси худро доранд. Онҳо шаҳодати тағйироти амиқи сохтории иқтисоди миллии кишвар мебошанд. Дар даҳсолаи охир 3,4 баробар афзоиш ёфтани маҷмуи маҳсулоти дохилӣ (ММД) нишондиҳандаест, ки Тоҷикистонро дар қатори кишварҳои босуръат рушдёбандаи минтақа ҷой додааст. Ин ҳолати рушд на таъсири пойгоҳи заиф, балки самараи сиёсати пайвастаи саноатикунонӣ ва беҳтар намудани фазои сармоягузорӣ мебошад. Асоси ин рушд «хуни иқтисод» аст, ки тавассути шоҳрагҳо — роҳҳои нав, шабакаҳои энергетикӣ ва корхонаҳои саноатӣ ҷараён дорад.

Даромади аҳолӣ, ки нишондиҳандаи дақиқтарини самаранокии фаъолияти давлат мебошад, сазовори таваҷҷуҳи махсус аст. Агар соли 2015 сокини миёнаи кишвар дорои маблағи баробар ба 6 ҳазор сомонӣ буд, соли 2025 ин нишондиҳанда то 16,1 ҳазор сомонӣ афзоиш ёфтааст. Афзоиши 2,7 баробар давоми даҳ сол на танҳо танзими таваррумӣ, балки афзоиши воқеии қобилияти харидорӣ ва сатҳу сифати зиндагиро нишон медиҳад. Ҳаҷми умумии даромадҳои пулии аҳолӣ ҷаҳиши боз ҳам бештарро аз сар гузаронид: аз 26 миллиард сомонӣ дар соли 2015 то 165 миллиард сомонӣ дар соли 2025 афзоиш ёфтааст, ки 6 баробарро ташкил медиҳад. Ин рақамҳо ба саволи асосии ҳар шаҳрванд ҷавоб медиҳанд: «Барои чӣ давлатдорӣ лозим аст?». Давлатдорӣ барои фароҳам овардани муҳите заурр аст, ки дар он меҳнат ба сармояи арзанда табдил меёбад.

Коҳиши сатҳи камбизоатӣ то 19% далели дигаре аст, ки рушди иқтисодии мамлакат хусусияти фарогир дорад. Тоҷикистон пайваста табақаи миёнаро, ки пояи суботи иҷтимоӣ мебошад, ташаккул медиҳад. Ин дар заминаи афзоиши босуръати демографӣ сурат мегирад: аҳолии кишвар аз 8,5 миллион нафар дар соли 2015 то 10,7 миллион нафар дар соли 2025, яъне 26% зиёд шудааст. Қобилияти иқтисод на танҳо ба ин афзоиши демографӣ тавассути таъсиси ҷойи нави кор ҷавобгӯ будан, балки баланд бардоштани сатҳи миёнаи даромадҳо буда, дар айни замон аз қобилияти баланди мутобиқшавӣ ва устувории низоми миллии хоҷагӣ шаҳодат медиҳад.

Аммо иқтисод танҳо як восита аст. Ҳадафи асосӣ рӯзгори одамон аст. Дар Паёми Президенти Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ далеле оварда шудааст, ки онро дар ин самт метавон дастоварди асосии даврони истиқлол ҳисобид: ҳисоби миёнаи умри аҳолӣ дар кишвар ба 77 сол расидааст. Соли 2015 ин нишондиҳанда 70 сол буд. Афзоиши 7 сол дар як даҳсола натиҷаи бемислу монанд аст, ки дар амалияи ҷаҳонӣ бе омилҳои берунӣ, ба монанди кашфи доруҳои муъҷизаофар кам ба назар мерасад. Дар мавриди Тоҷикистон- ин натиҷаи беҳтаршавии муназзами сифати ғизо, дастрасӣ ба оби тоза, ёрии тиббӣ ва муҳим, коҳиши сатҳи эҳсоси нохуби иҷтимоӣ мебошад. Дар паси рақами 77 ҳазорҳо ҳаёти наҷотёфта, модароне, ки набераҳояшонро хоҳанд дид ва мӯйсафедони бохираде, ки асрори ин ҳикматро ба набераи набераҳояшон мерасонанд, қарор доранд. Ин баландтарин арзёбии фаъолияти давлат аст.

Дар меъмории ояндаи Тоҷикистон энергетика ҷойгоҳи марказӣ дорад. Дар Паёми Президенти Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ ин мавзуъ чун «пирӯзии хомӯш» садо медиҳад, ки дар асл пирӯзии мутантани ирода мебошад. Неругоҳи барқи обии «Роғун», ки имрӯз беш аз 18 ҳазор нафар шабонарӯзӣ дар он кор мекунанд, на танҳо як иншооти гидротехникӣ аст. Ин руҳияи созандагии миллати тоҷик, рамзи қобилияти миллат барои амалӣ кардани лоиҳаҳои азими сатҳи ҷаҳонӣ мебошад. Сохтмоне, ки соли 1976 оғоз ёфта, бо пошхӯрии давлати абарқудрати Шуравӣ ва ҷанги шаҳрвандӣ қатъ шуда буд, бо вуҷуди муқобилияти аёну ноаён ва шубҳаҳои муассисаҳои байналмилалӣ аз сар гирифта шуд.

Президенти Тоҷикистон дар Паём ба Маҷлиси Олӣ марҳилаи мушаххаси таърихиро муайян намуданд: сентябри соли 2027. Маҳз дар ин сол агрегати сеюми Неругоҳи барқи обии «Роғун» ба истифода дода мешавад. Ин воқеа нуқтаи ниҳоии масъалаи расидан ба истиқлолияти комили энергетикии кишвар хоҳад буд. Ба кор андохтани агрегати сеюм имкон медиҳад, ки истилоҳҳои «маҳдудияти барқ» ва «камбуди зимистонаи барқ» барои ҳамеша фаромӯш шаванд. Роғун, ки дар масофаи 110 км дуртар аз Душанбе ҷойгир аст, аллакай миллиардҳо киловатт-соат неруи барқ истеҳсол мекунад: ду агрегати аввал аз лаҳзаи ба кор андохта шудан 9,1 миллиард кВт-соат неруи барқ истеҳсол кардаанд. Моҳи сентябри соли 2027 моҳи деринтизор аст, вақте ки кишвар аз воридкунандаи неруи барқ ба содиркунандаи бузурги минтақавӣ табдил хоҳад ёфт.

Тоҷикистон аллакай имрӯз дар самти энергияи «сабз» пешсафи ҷаҳонӣ аст: 98% неруи барқ дар неругоҳҳои барқи обӣ истеҳсол мешавад. Аммо, бо назардошти тағйироту хатарҳои иқлимӣ ва тавозуни об роҳбарияти мамлакат барои манбаъҳои гуногуни истеҳсолӣ дурандешии стратегӣ нишон медиҳад. Дар Паёми Президенти Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ аз амалӣ намудани лоиҳаҳои сохтмони ду неругоҳи офтобӣ бо иқтидори умумии 500 мегаватт хабар дода шуд. Ба истифода додани ин иншоот дар моҳи августи соли 2026 ба нақша гирифта шудааст. Ин иқдом тавозуни зарурӣ ба вуҷуд меорад: гидроэнергетика сарбории асосиро таъмин мекунад, дар ҳоле ки истеҳсоли неруи офтобӣ имкон медиҳад, ки захираҳои об рӯзона ва дар давраи тобистон сарфа карда шаванд. Чунин низоми омехта амнияти энергетикии кишварро ба тағйироти мавсимӣ ва ҳодисаҳои иқлимӣ осебнопазир мегардонад. Тоҷикистон на танҳо неругоҳҳо месозад, балки воқеияти нави экологиро дар минтақа шакл медиҳад. Энергияи «сабз» ба маҳсулоти асосии содиротӣ ва фишанги сиёсӣ табдил меёбад. Дар ҷаҳоне, ки ба сӯи безарарии карбон ҳаракат мекунад, киловатте, ки дар дарёи Вахш истеҳсол мешавад, аз киловатте, ки аз сӯхтани ангишт ё газ ҳосил мешавад, арзишмандтар аст. Ин ба Тоҷикистон барои аъзои кишварҳои таъминкунандаи энергияи тоза гардидан имкон медиҳад.

Ҷанбаи аз ҳама навоваронаи Паёми Президенти Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ ҳамгироии стратегияи энергетикӣ бо стратегияи рақамӣ мебошад. Муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон консепсияе пешниҳод карданд, ки дар он “энергияи сабз»-и зиёдатӣ ба сӯзишвории рушди зеҳни сунъӣ табдил меёбад. Дар шароите, ки марказҳои бузурги ҷаҳонӣ миқдори азими барқ истеъмол мекунанд ва барои гази карбони худ дар фазо мавриди интиқод қарор мегиранд, Тоҷикистон ҳалли беназире пешниҳод мекунад: «марказҳои сабз». Ҳамкорӣ бо Британияи Кабир ва Узбекистон дар соҳаи зеҳни сунъӣ ва инфрасохтори рақамии «сабз» гувоҳи ҷиддияти ин ниятҳо мебошад. Ҳайати Шурои зеҳни сунъӣ дар назди Вазорати саноат ва технологияҳои нави Тоҷикистон аллакай бо ҳамкорони бритониёӣ масъалаи таъсиси аввалин технопарки зеҳни сунъӣ дар Осиёи Марказӣ — «Area AI» — ро баррасӣ кардааст. Ин лоиҳа таҳқиқоти илмӣ, ташаббусҳои таълимӣ ва рушди IT-ро дар асоси манбаъҳои барқароршавандаи энергия муттаҳид мекунад.

Дар доираи «Стратегияи рушди алоқа то соли 2040» Тоҷикистон худро ҳамчун маркази бузурги минтақавӣ барои зеҳни сунъӣ (AI Sandbox) муаррифӣ мекунад. Ин консепсияи таъсиси минтақаи махсуси ҳуқуқӣ ва техникӣ барои санҷиши ахлоқии ҳалли рақамӣ мебошад. Сарвари давлат таъкид менамоянд, ки инноватсияҳо бояд манбаи рушди иқтисодӣ ва содироти хизматрасонӣ гарданд. Ин кӯшиши «ҷаҳиши бесобиқа»-и таърихӣ аст, ки марҳилаи саноатикунонии вазнинро убур карда, бевосита ба иқтисоди рақамии пас аз саноатӣ мегузарад. Рақамишавӣ ҳама соҳаҳои ҳаётро фаро мегирад. Алҳол дар Душанбе 70 истгоҳи базавии 5G насб шудааст ва то охири сол шумораи онҳо дар кишвар ба 86 адад хоҳад расид. Стратегия пешбинии гузариши пурра ба пардохтҳои ғайринақдӣ, таъсиси феҳристи ягонаи хизматрасонии давлатӣ ва ҷорӣ намудани зеҳни сунъӣ дар идоракунии давлатиро дар бар мегирад. Ҷорӣ намудани низоми рақамии ҳисоббаробаркунӣ ва интернети баландсуръат на танҳо қулай, балки воситаи шаффофият ва самаранокӣ буда, фарҳанги ҳамкории шаҳрванд ва давлатро тағйир медиҳад.

Ташаббуси Президенти Тоҷикистон оид ба таъсиси минтақаи ҷаҳонии худтанзимкунии зеҳни сунъӣ дар Осиёи Марказӣ таваҷҷуҳи сармоягузорони байналмилалиро ҷалб мекунад. Тоҷикистон, ки дорои энергияи арзону тоза аст, ба майдони мусоиди ҷойгир кардани ҳисоббарории сермасрафи энергетикӣ, ки барои омӯзиши шабакаҳои нейронӣ зарур аст, табдил меёбад. Ин дурии ҷуғрофии кишварро аз камбудӣ ба бартарӣ табдил медиҳад, зеро маълумот марз надорад ва энергия дар ин ҷо яке аз тозатарин дар ҷаҳон аст.

Дар баробари технологияҳои пешрафта дар Паёми Президенти Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ таваҷҷуҳи зиёд ба асосҳои худшиносии миллӣ равона гардид. Дар Душанбе Маркази тамаддуни ориёӣ — «Конун» таъсис дода мешавад. Ин тасмим на баргашт ба гузаштаи дуру куҳнагароӣ, балки ҷустуҷӯи решаву асолати таърихию маънавӣ дар шароити ҷаҳонишавӣ мебошад. Президенти Тоҷикистон ба Ҳукумат ва Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатӣ дар шаҳри Душанбе дастур доданд, ки барои амалисозии ин лоиҳаи бузурги фарҳангӣ-илмӣ тадбирҳои амалӣ андешанд. Марказ бояд решаҳои амиқи мероси маънавии тоҷиконро омӯхта, ба ҷаҳон муаррифӣ намояд. Асоси ин идеология арзиши бузурги инсондӯстонаи ниёгон «пиндори нек, гуфтори нек ва кирдори нек» мебошад. Дар шароити маҷозӣ ва нисбияти ахлоқӣ ин арзиши сегонаи ахлоқӣ ба кодекси ахлоқии миллат табдил меёбад, ки аз ҳарвақта бештар мубраму заруртар аст. Идҳои ниёгонамон, ба мисли Наврӯз, Меҳргон, Сада ва Тиргон на ҳамчун фолклор, балки ҳамчун барандаи ғояҳои башардӯстонаи васфи табиат ва эҷод бознигарӣ мешаванд. Ҳадяи се миллион нусха китоби «Тоҷикон» ба ҳар оила — ин як амали беназири эътимоду эътиқоди фарҳангии давлат аст. Ҳадафи ин иқдом омӯхтану донистани таърихи худ аз кӯдакон сар карда, то калонсолон, аз марказ то дурдасттарин деҳа мебошад. Ин васила ё ваксинаи пурқувват бар зидди радикализм ва идеологияҳои бегона аст. Донистани таърихи ҳазорсолаи давлатдорӣ ва фарҳанги баланди ниёгон дар ҷавонон эҳсоси шараф тарбия мекунаду онҳоро аз ифротгароӣ бозмедорад. Сиёсати фарҳангии Тоҷикистон фаъолона ба сатҳи байналмилалӣ мебарояд. Ҳамкорӣ бо Малайзия дар соҳаи мероси таърихӣ ва муаррифии лоиҳаҳои фарҳангӣ дар созмону саҳнаҳои ҷаҳонӣ имиҷи кишварро ҳамчун меросдору ҳифзкунандаи тамаддуни қадимӣ тақвият мебахшад. Ба ин васила Тоҷикистон худро на танҳо ҳамчун шарики иқтисодӣ, балки чун маркази фарҳангии АвруОсиё, ки қодир аст муколамаи тамаддунҳоро гузаронад, муаррифӣ мекунад.

Қисмати сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Паёми Президенти Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ дар пасманзари нооромиҳои шадиди ҷаҳонӣ садо дод. Роҳбари давлат мустақиман аз «мавҷи нави ҷанги сард» ва мусаллаҳшавии ҷаҳонӣ сухан гуфтанд. Вазъи ҷаҳон имрӯз пешгӯинашаванда гардидааст, аммо Тоҷикистон дар ин тӯфони нобасомониҳо кишвари амну субот боқӣ мемонад. Ин субот тасодуфӣ нест, он дар натиҷаи ҳамкории Давлату Ҳукумат бо мардум ба даст омадааст. Мардуме, ки аз даҳшатҳои ҷанги шаҳрвандӣ гузаштаанд, «сироятнопазирии беназири геополитикӣ» ба нооромию бесуботӣ доранд. Дар ҳоле ки дар дигар минтақаҳои ҷаҳон низоъҳои марзӣ вуҷуд доранд, Тоҷикистон хирадмандиро дар ҳалли мушкилоти марзӣ бо ҳамсоягон тавассути гуфтугӯ ва гузашт нишон медиҳад. Ҳалли тадриҷӣ ва осоиштаи масъалаҳои аломатгузории марзҳо пирӯзии дипломатия бар манфиатталошиҳо мебошад. Тоҷикистон исбот мекунад, ки дар асри XXI қудрати давлат на бо таҷовуз, балки бо қобилияти музокираву муколама муайян карда мешавад. Даъвати Пешвои миллат ба ҷавонон барои дурӣ ҷустан аз ифротгароӣ ва хурофот – дастури одӣ нест, балки масъалаи амнияти миллӣ аст. Дар шароите, ки интернет майдони мубориза барои зеҳнҳо мегардад, давлат бо донишу маърифат ва имконияти худшиносӣ (технологияҳои рақамӣ, маориф, варзиш)-и ҷавонон ба идеологияҳои тундрав муқобилият нишон медиҳад. Суботи Тоҷикистон дастовардест, ки ҳама шарикон (Чин, Русия, Иттиҳоди Аврупо, ИМА) ба он баҳои баланд медиҳанд ва Душанберо дар мубориза бо терроризм ва қочоқи маводи нашъаовар ҳампаймони устувор ва боэътимод медонанд.

Ҳар гуна муваффақияти макроиқтисодӣ бояд ба некӯаҳволии шаҳрвандон иртибот дошта бошад. Президенти Тоҷикистон дар Паём ба Маҷлиси Олӣ боло бардоштани назарраси маош ва пардохтҳои иҷтимоиро эълон намуданд. Аз 1 сентябри соли 2026 маоши кормандони муссисаҳои таҳсилоти ибтидоӣ ва миёна, тандурустӣ, ҳифзи иҷтимоӣ ва фарҳанг, инчунин стипендияҳо 25% зиёд карда мешавад. Муқаррар намудани ҳадди ақалли маош дар сатҳи 1300 сомонӣ барои қишри осебпазири аҳолӣ заминаи мустаҳками амнияти молиявӣ эҷод мекунад. Афзоиши маоши омӯзгорон ва табибон эътирофи он аст, ки маҳз сармояи инсонӣ сарвати асосии кишвар аст. Ба ғайр аз маош давлат ба инфрасохтор сармоягузорӣ мекунад. Сохтмони мактабҳо ва беморхонаҳои нав бо суръати баланд идома дорад. Афзоиши давомнокии умр то 77 сол бе тибби босифат ғайриимкон аст. Таваҷҷуҳ ба саломатии миллат, мубориза бо бемориҳои сироятӣ ва беҳтар намудани дастрасӣ ба хизматрасонии тиббӣ дар деҳот дар сиёсати Ҳукумат ҳамчун самти авлавиятдошта боқӣ мемонанд. Шартномаи иҷтимоӣ дар Тоҷикистон нав карда мешавад: шаҳрвандонро бо кор ва субот таъмин мекунанд, давлат амнияту рушд ва тақсимоти одилонаи неъматҳоро кафолат медиҳад.

Тоҷикистон, ки кишвари кӯҳсор аст, дар сафи пеши буҳрони ҷаҳонии иқлим қарор дорад. Маълумоте, ки коршиносон пешниҳод мекунанд ва дар баёнияҳои расмию давлатӣ инъикос ёфтаанд, нигаронкунандаанд: дар даҳсолаҳои охир аз 14 ҳазор пиряхҳои Тоҷикистон беш аз 1300-тояш пурра об шудааст. Ин хатари мустақим на танҳо барои Тоҷикистон, балки барои тамоми Осиёи Марказӣ, ки аз обҳои кӯҳҳои Тоҷикистон обёрӣ мешавад, мебошад. Миқдори офатҳои табиии марбут ба об солҳои охир се баробар афзоиш ёфтааст. Дар посух ба ин мушкилот Тоҷикистон муқобилияти фаъол дорад. Кишвар дар сатҳи СММ равандҳои глобалиро барои ҳифзи пиряхҳо иқдом мекунад. Сиёсати дохилӣ низ аз ҷиҳати экологӣ сахт мешавад. Аз соли 2025 инҷониб манъи пурраи воридот ва истифодаи халтаҳои полиэтиленӣ муқаррар карда шудааст. Ин қадами бунёдӣ, вале зарурӣ барои тоза кардани табиат аз партовҳои пластикӣ мебошад. Барномаи экологӣ инчунин ҳифзи гуногунии биологиро дар бар мегирад. Ҷавобгарии ҷиноятӣ барои шикори паланги барфӣ – рамзи кӯҳҳои Тоҷикистон шадидтар карда шудааст. Имконияти мамнуъгоҳи биосферии «Ромит» ҳамчун намунаи рушди устувор фаъолона баррасӣ карда мешавад. Лоиҳаҳои сабзазоркунӣ, ба монанди «Камари сабз» ва амалиёти ихтиёрии тоза кардани соҳили дарёҳо дар Душанбе фарҳанги нави экологӣ дар ҷомеаро ташаккул медиҳанд. Илова бар ин, кишвар мероси вазнини гузашта — мушкили партовгоҳҳои пеститсидҳоро ҳал мекунад. Мавҷудияти қариб 200 анбори кӯҳнаи маводи заҳролуд назорати доимӣ ва ва азнавбарқарорсозиро талаб менамояд. Давлат дар якҷоягӣ бо шарикони байналмилалӣ барои безарар кардани ин «бомбаи заҳролуд» кор мекунад. Мавқеъ ва эътибори «сабзи» Тоҷикистон на танҳо аз неругоҳҳои барқи обӣ, балки аз шаҳрҳои тоза, ҷангалҳои ҳифзшуда ва муносибати дилсӯзона ба ҳар қитъаи замин вобаста аст.

Баъди омӯзиш ба таври хулоса метавон гуфт, ки Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олӣ моро бо ҳуҷҷати дорои аҳамияти бузурги таърихӣ рӯ ба рӯ месозад. Ин на танҳо нақшаи расмӣ барои як сол, балки стратегияи бунёди давлат ва миллат барои даҳсолаҳои оянда аст. Бо боварӣ метавон изҳор намуд, ки Тоҷикистон дигар кишваре нест, ки нав аз ҷанг баромадааст, балки кишварест, ки ояндаи минтақаро месозад. Ҳамбастагию пайванди анъанаҳои қадимии ориёӣ ва технологияҳои муосири зеҳни сунъӣ, таваҷҷуҳ ба энергеяи «сабз»-и Роғун ва рушди сармояи инсонӣ намунаи беназири рушдро ба вуҷуд меоранд. Модели тоҷикӣ исбот мекунад, ки надоштани роҳи баромад ба баҳр дар фазои иқтисоди рақамӣ мусибат нест. Дар оянда мамлакатро корҳои бузург интизоранд: моҳи сентябри соли 2027 ба истифода додани агрегати сеюми Неругоҳи барқи обии «Роғун», амалӣ намудани Стратегияи алоқа то соли 2040, баланд бардоштани сатҳи рӯзгори мардум, хосса муаллимон ва табибон дар соли 2026. Инҳо марҳалаҳои мушаххас ва барҷастае дар роҳи шукуфоӣ мебошанд.

Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ дар соли 2025 — ин суруди офариниш, муроҷиати бузурги боварибахш ва даъват ба ҳар шаҳрванд барои ҳаммуаллифӣ дар эҷоди достони бузурги Ватан аст. Бузургтарин замони Тоҷикистон на дар гузаштаи дар китобҳо сабтшуда, балки дар ояндаест, ки дар ин ҷо ва ҳозир бо дасти мардуми муттаҳид ва хирадманд бунёд мешавад.

Тарҷумаи Лайло ТОИРӢ

АКС аз бойгонӣ