ҲУВИЯТИ МИЛЛӢ ВА СУБОТИ СИЁСӢ. Андешаҳо оид ба робитаи мутақобил ва омилҳои таъсиргузори он

ДУШАНБЕ, 17.02.2026 /АМИТ «Ховар»/. Дар шароити ҷаҳонишавии босуръат, таҳаввулоти геополитикӣ ва афзоиши бархӯрдҳои фарҳангӣ масъалаи ҳувияти миллӣ ва нақши он дар таъмини суботи сиёсӣ ба яке аз мавзуъҳои калидии илми сиёсатшиносӣ ва ҷомеашиносӣ табдил ёфтааст. Давлатҳое, ки тавонистанд ҳувияти миллии устувор, фарогир ва муттаҳидсозандаро ташаккул диҳанд, дорои низоми сиёсӣ ва иҷтимоии устувортар мебошанд. Баръакс, заъфи ҳувияти миллӣ ё тақсимшавии он ба ҳувияти рақобаткунанда метавонад ба бесуботии сиёсӣ, ихтилофҳои дохилӣ ва ҳатто низоъҳои шаҳрвандӣ оварда расонад.

— Ҳувияти миллӣ маҷмуи арзишҳо, боварҳо, рамзҳо, анъанаҳо, таърих ва забонест, ки як гурӯҳи одамонро ҳамчун миллат муттаҳид месозад. Он на танҳо эҳсоси тааллуқ доштан ба як давлат ё сарзамин аст, балки дарки манфиатҳои умумӣ ва масъулияти муштаракро низ дар бар мегирад.

Ҳувияти миллӣ дорои чанд ҷанбаи асосӣ мебошад:

Ҷанбаи таърихӣ – хотираи таърихӣ, қаҳрамонҳо, рӯйдодҳои сарнавиштсоз ва таҷрибаи муштараки гузашта;

Ҷанбаи фарҳангӣ – забон, анъанаҳо, урфу одат ва арзишҳои маънавӣ;

Ҷанбаи сиёсӣ – эътирофи давлатдорӣ, қонун, рамзҳои миллӣ ва иштирок дар ҳаёти сиёсӣ;

Ҷанбаи иҷтимоӣ – ҳисси ҳамбастагӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва адолати иҷтимоӣ.

Тавозуни дурусти ин ҷанбаҳо метавонад заминаи мустаҳками ҳамгироии миллӣ ва суботи сиёсиро фароҳам оварад.

Суботи сиёсӣ ҳолатест, ки дар он низоми сиёсӣ қобилияти нигоҳ доштани тартибот, идоракунии муассир ва ҳалли муноқишаҳои иҷтимоиро бе истифодаи зӯроварии густарда дорад. Суботи сиёсӣ маънои набудани тағйиротро надорад, балки нишондиҳандаи қобилияти мутобиқшавии низом ба тағйироти дохилӣ ва хориҷӣ мебошад.

Аз ҷумлаи нишондиҳандаҳои асосии суботи сиёсӣ қонуният ва эътимоди мардум ба ниҳодҳои давлатӣ, сатҳи пасти низоъҳои сиёсӣ ва иҷтимоӣ, иштирок ва намояндагии гурӯҳҳои гуногун дар равандҳои сиёсӣ, рушди устувори иқтисодӣ ва адолати иҷтимоӣ мебошанд. Ҳувияти миллӣ метавонад ҳамчун омили муҳими таҳкимбахши ин нишондиҳандаҳо хизмат намояд.

Ҳувияти миллӣ ва суботи сиёсӣ дар робитаи мутақобили зич қарор доранд. Аз як тараф, ҳувияти миллии қавӣ ба таҳкими суботи сиёсӣ мусоидат мекунад, зеро он эҳсоси ваҳдат ва ҳамбастагиро миёни шаҳрвандон афзоиш дода, сатҳи эътимод ба давлат ва қонунро баланд бардошта, омодагии ҷомеаро барои ҳифзи манфиатҳои миллӣ зиёд менамояд. Аз тарафи дигар, суботи сиёсӣ шароити мусоид барои рушд ва таҳкими ҳувияти миллиро фароҳам месозад.

Як қатор омилҳо мавҷуданд, ки метавонанд ҳувияти миллиро тақвият дода, ба суботи сиёсӣ мусоидат намоянд. Сиёсати фарҳангӣ ва забонӣ буда, ҳифз ва рушди забони давлатӣ, эҳтиром ба гуногунрангии фарҳангӣ ва дастгирии мероси миллӣ аз муҳимтарин василаҳои ташаккули ҳувияти фарогир мебошанд.

Маориф ва тарбия низ муҳим буда, низоми маориф дар ташаккули ҷаҳонбинӣ ва худшиносии миллӣ нақши калидӣ мебозад. Омӯзиши таърихи воқеъбинона ва арзишҳои умумибашарӣ метавонад ҳисси масъулияти шаҳрвандиро тақвият диҳад.

Бо вуҷуди аҳамияти бузург ҳувияти миллӣ метавонад дар ҳолати сиёсисозии ифротӣ ба омили бесуботӣ табдил ёбад. Миллатгароии тундрав, истиснои гурӯҳҳои муайян ва истифодаи ҳувият ҳамчун василаи муборизаи сиёсӣ метавонад ба тақсимшавии ҷомеа ва афзоиши низоъҳо оварда расонад.

Ҳувияти миллӣ ва суботи сиёсӣ ду унсури ба ҳам зич мебошанд, ки ҳар яке ба таҳким ё заъфи дигаре таъсир мерасонад. Ҳувияти миллии фарогир, муттаҳидсозанда ва бар пояи адолати иҷтимоӣ метавонад омили калидии таъмини суботи сиёсӣ гардад. Дар навбати худ, суботи сиёсӣ барои рушди минбаъдаи худшиносии миллӣ ва ваҳдати ҷомеа шароити мусоид фароҳам месозад.

Рухсора ОКИМШОЕВА,
котиби илмии Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои
Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон,
номзади илмҳои педагогӣ