ЗЕҲНИ СУНЪӢ ДАР СОҲАИ ТАҲСИЛОТИ ИБТИДОИИ КАСБӢ. Нақши он дар беҳтарнамоии сифати таҳсил бунёдӣ аст

ДУШАНБЕ, 23.08.2025 /АМИТ «Ховар»/. Дар замони муосир технологияи рақамӣ ва алгоритмҳои пешрафтаи зеҳни сунъӣ ба тамоми соҳаҳои ҳаёти инсон таъсир мерасонанд. Яке аз самтҳои муҳим ва ояндадор- ин таҳсилоти ибтидоии касбӣ мебошад. Таҳсил дар муассисаҳои таълимии таҳсилоти ибтидоии касбӣ на танҳо аз сатҳи омӯзиши назариявӣ вобаста аст, балки ба омодагии хонанда барои омӯзиши касбу ҳунар ва иҷрои вазифаҳои амалӣ низ нигаронида шудааст.

Дар ин замина зеҳни сунъӣ метавонад ҳамчун абзори муассир барои беҳтар намудани сифати таълим, мутобиқ намудани барномаҳои омӯзишӣ ба талаботи бозор ва инкишофи малакаҳои касбӣ хизмат намояд.

Яке аз ҷанбаҳои муҳими татбиқи зеҳни сунъӣ дар таҳсилоти касбӣ- ин автоматизатсияи равандҳои омӯзиш мебошад. Масалан, платформаҳои омӯзишӣ бо истифода аз алгоритмҳои зеҳни сунъӣ метавонанд сатҳи дониш ва қобилияти ҳар донишҷӯро таҳлил кунанд ва барномаи таълимиро ба таври инфиродӣ мутобиқ созанд. Ин на танҳо қобилияти хонандгонро барои омӯхтани касб беҳтар менамояд, балки сифати омӯзиши амалӣ ва назариявиро низ афзоиш медиҳад.

Илова бар ин, зеҳни сунъӣ барои омӯзгорон низ абзори муассир мебошад. Масалан, таҳлилҳои пешрафтаи иттилоотӣ метавонанд ба омӯзгор нишон диҳанд, ки кадом мавзуъҳо барои хонандагон мушкил мебошанд ва кадом методҳо беҳтарин натиҷа медиҳанд. Ин раванд ба баланд бардоштани самаранокии таълим ва коҳиш додани сатҳи нокомӣ мусоидат менамояд.

Дар ҷаҳони пешрафта давлатҳое, ба мисли Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, Олмон ва Ҷопон аз системаҳои зеҳни сунъӣ барои таҳсили касбӣ истифода мебаранд. Масалан, дар лабораторияҳои техникии Олмон барномаҳои «adaptive learning» барои омӯзиши муҳандисӣ ва технология татбиқ мешаванд, ки бо ёрии онҳо хонандагон метавонанд ҳамзамон малакаҳои амалӣ ва назариявӣ омӯзанд. Ё дар Ҷопон системаҳои зеҳни сунъӣ барои омӯзиши касбӣ дар соҳаи хизматрасонӣ ва туризм истифода мешаванд, ки таҷрибаи хонандагонро бо моделҳои симулятсионӣ беҳтар мекунанд.

Имконоти татбиқи зеҳни сунъӣ дар таҳсилоти ибтидоии касбӣ дар Тоҷикистон низ хеле васеъ мебошанд. Масалан, дар литсейҳои касбии техникии ҷумҳурӣ метавон системаҳое таъсис дод, ки бо истифода аз алгоритмҳои зеҳни сунъӣ малакаҳои амалӣ ва назариявии хонандагонро таҳлил кунанд, ба онҳо тавсияҳои инфиродӣ пешниҳод намоянд ва барои омӯзгорон ҳисоботи мукаммал омода созанд. Ин раванд метавонад ба беҳтар шудани сифати таълим ва омодагӣ ба бозори меҳнат мусоидат намояд.

Аммо татбиқи зеҳни сунъӣ мушкилӣ низ дорад. Якум, масъалаи хароҷот ва захираҳои техникӣ мебошад. Насб ва нигоҳдории системаҳои зеҳни сунъӣ дар муассисаҳои таҳсилоти ибтидоии касбӣ маблағи зиёд ва мутахассисони баландихтисос талаб мекунад. Дувум, масъалаи тайёр намудани омӯзгорон ва хонандагон барои истифодаи чунин системаҳо мебошад. Агар мутахассисон бо технологияи нав шинос набошанд, таъсири зеҳни сунъӣ ба таълим метавонад кам бошад. Сеюм, масъалаҳои ахлоқӣ ва ҳифзи маълумоти шахсӣ низ бояд ба назар гирифта шаванд.

Хулоса, зеҳни сунъӣ метавонад дар беҳтар намудани сифати таҳсилоти ибтидоии касбӣ нақши бунёдӣ гузорад. Он имконият медиҳад, ки барномаҳои таълимӣ ба таври инфиродӣ мутобиқ шаванд, малакаҳои амалӣ ва назариявӣ самараноктар омӯзонида шаванд ва хонандагон барои бозори меҳнат омода гарданд. Барои Тоҷикистон муҳим аст, ки таҷрибаи ҷаҳониро омӯхта, инфрасохтор ва захираҳои инсониро барои татбиқи зеҳни сунъӣ дар муассисаҳои касбӣ таҳким диҳад. Танҳо дар ин маврид метавонад аз имконияти фаровони зеҳни сунъӣ барои рушди таҳсилоти касбӣ ва баланд бардоштани сифати кадрҳо истифода намояд.

Ҷамила ДАВЛАТЗОДА,
директори Литсейи касбии техникии ноҳияи Шаҳринав,
доктори илмҳои педагогӣ

АКС аз манбаъҳои боз