روز یکشنبه در باغ ارم دوشنبه مراسم تجلیل از جشن باستانی سده برگزار می شود

فردا در باغ ارم شهر دوشنبه مراسم تجلیل از جشن قدیمی و ملی ما – سده برگزار می گردد.

باید گفت که پس از رسیدن به استقلال دولتی در کشورمان سنت ها و جشن های ملی از نو احیا گردیدند.

جشن سده بزرگ ترین جشن آتش و از جشن های باستانی مردم تاجیک  است که هر سال 10 بهمن ماه به صورت همگانی برگزار می شود. در گذشته، مردم با همکاری یکدیگر هیزم گرد می آوردند و بر بام خانه ها یا بر بلندای کوه آتش روشن می کردند. آتش نماد نور و انرژی است. شهرت جشن سده براساس آتش افروزی است و آتش نماد اصلی آن به شمار می رود. گرچه برخی آن را جشنی مذهبی و آتش را نماد نوری از جانب خداوند می دانند، طبق بیشتر اسناد تاریخی جشن سده جنبه مذهبی نداشته  و از آن بیشتر به عنوان جشنی ملی نام برده شده است که نمایانگر همکاری و همیاری جمعی مردم است.

در باب علت پیدایش این جشن روایات فراوان است. طبق باور برخی، در گذشته نیاکان ما سال را به دو بخش تقسیم می کردند: تابستان که از آغاز فروردین تا پایان ماه مهر به طول می انجامید و زمستان که از ابتدای آبان ماه آغاز می شد و در آخر اسفند پایان می یافت. به همین علت، نام سده را برگرفته از عدد صد می دانستند؛ یعنی صدمین روز زمستان (از ابتدای آبان تا 10 بهمن) و 50 روز و 50 شب (از 10 بهمن تا نوروز) که جمعاً برابر با عدد صد می شد و چون این روز را ازسویی پایان زمستان سخت و از سوی دیگر تاریخ پیدایش آتش می دانستند، شب را هم که به یمن پیدایش آتش گرم و روشن شده بود همچون روزها به حساب می آوردند و بدینگونه به پیشواز نوروز می رفتند. (گرچه برخی محققان، مانند مهرداد بهار، معتقدند «سده» و «صد» ارتباطی به یکدیگر ندارند. صد شکل معرب عدد سد است، حال آن که شکل معرب سده، سذق است. واژه سد در زبان اوستایی و واژه سذه در اوستا، هم به معنای طلوع کردن و هم به معنای غروب کردن است.) منوچهری در این باره سروده است:

وینک بیامدست به پنجاه روز پیش          

 جشن سده، طلایه نوروز و نوبهار

در ابیاتی منسوب به حکیم فردوسی، منشأ جشن سده کشف آتش توسط هوشنگ، پادشاه پیشدادی، است؛ هنگامی که شاه سنگی به سوی ماری می اندازد تا او را فراری دهد، بر اثر برخورد سنگ با سنگی دیگر جرقه ای به وجود می آید که در پی آن آتش پدیدار می شود.

دل سنگ گشت از فروغ آذرنگ       

فروغی پدید آمد از هر دو سنگ …

سده نام آن جشن فرخنده کرد       

یکی جشن کرد آن شب و باده خورد…

ز هوشنگ ماند این سده یادگار       

بسی باد چون او دگر شهریار