Пиряхҳои Тоҷикистон манбаи асосии захираҳои обии минтақаи Осиёи Марказӣ буда, ҳаҷмашон ба 567 км3 мерасад,-бардошт аз Паёми Президенти Тоҷикистон

ХОРУҒ, 04.01.2018 /АМИТ «Ховар»/. Тағйирёбии иқлими сайёра сол аз сол шумораи пиряхҳои Тоҷикистонро, ки яке аз манбаъҳои асоси оби дарёҳои Осиёи Марказӣ ба шумор мераванд, коҳиш медиҳад. Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми навбатии хеш бори дигар таваҷҷуҳи олимони Академияи илмҳои ҷумҳуриро ба вазъи кунунии пиряхҳо ва омӯзиши ҳаматарафаи онҳо ҷалб намуда, изҳор доштанд,  ки аз 14 ҳазор пиряхе, ки дар кишвари мо ба қайд гирифта шудаанд, дар давоми 40 соли охир бо сабаби гармшавии иқлим ҳазор пирях аз байн рафтааст ва ин раванд солҳои охир босуръат идома дорад. Бо дарназардошти чунин вазъ, Академияи илмҳо дар сохтори худ Маркази омӯзиши пиряхҳоро таъсис дода, бояд мониторинги доимии пиряхҳо ва дигар сарчашмаҳои обии мамлакатро ҷиддӣ ба роҳ монад. Ин пешниҳодро олимони Донишгоҳи давлатии шаҳри Хоруғ дастгирӣ намуда, омодагии худро барои омӯзиши пиряхҳои Тоҷикистон изҳор намуданд.

Ба гуфтаи мудири кафедраи экология ва сайёҳии донишгоҳи мазкур Ҳалим Карамхудоев, «ҳаҷми ҳамаи пиряхҳои мамлакат ба 567 км³ мерасад. Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷиҳати масоҳат дар Осиёи Миёна хурд бошад ҳам, лекин дар ҳудуди он қариб  60 фисади захираҳои обии  минтақаи Осиёи Миёна ҷой гирифтаанд. Ҳар сол аз пиряхҳои Тоҷикистон 13 км³ оби тоза ба дарёҳо ҷорӣ мешавад. Аксарияти пиряхҳо аз ҷиҳати шароити иқлим, орографӣ ва релеф аз ҳам фарқ мекунанд ва вобаста ба мавқеи ҷуғрофӣ ҳаҷмашон кам ва ё зиёд мегардад. Таъсис додани як маркази пиряхшиносӣ дар назди Академияи илмҳо ба бисёр суолҳое, ки ба масъалаи вазъи ҳозираи пиряхҳо рабт мегирад, ҷавоб хоҳад дод».

Ин олими ҷавон гуфт, ки дар ҷумҳурии Тоҷикистон ду навъ пиряхҳо вуҷуд доранд, ки яке бо номи пиряхҳои нишебӣ ва дигар пиряхҳои водигӣ дар миёни олимон маълум мебошанд. Пиряхҳои калонтарин- ин пиряхҳои водигӣ мебошанд, ки аз ҷиҳати шумора бамаротиб бештар ҳастанд. Пиряхҳои ин намуд дар ҳавзаи дарёҳои Обинигоу, Муқсу, Ванҷ, Язгулом, Бартанг, Маргансу ва мавзеъи кӯли Қаракул ҷойгиранд. Пиряхҳои нишебӣ дар нишебиҳои ба рост тӯлкашида ҷойгир шудаанд ва асосан барои Помири Шарқӣ хос мебошанд. Масоҳати чунин пиряхҳо  3-4 километри мураббаъро ташкил медиҳад.