ДАҲСОЛАИ ТАҲКИМИ СУЛҲ БА ХОТИРИ НАСЛҲОИ ОЯНДА. Ин ташаббуси бузурги глобалӣ барои сайёраи бехатар мебошад

ДУШАНБЕ, 30.06.2026 /АМИТ «Ховар»/. Дар яке аз марҳилаҳои муҳими таърихи ҷаҳон, вақте ки низоъҳо, ноамнӣ ва тағирёбии иқлим сайёраи моро таҳдид мекунанд, Тоҷикистон бо ташаббуси созандаи худ – «Даҳсолаи таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» (2027-2036) ба Маҷмааи Умумии Созмони Милали Муттаҳид муроҷиат карда, як ташаббуси беназири глобалиро ба миён гузошт.

Ин ташаббус, ки аз ҷониби қариб ҳамаи давлатҳои аъзои Созмони Милали Муттаҳид қабул гардид, на танҳо як изҳороти сиёсӣ, балки барномаи амалии фарогир барои ҳифзи сайёра аз низоъҳо, таҳкими амнияти ҷаҳонӣ ва тарбияи насли наврас дар руҳияи бунёдкорӣ, ҳамзистии осоишта ва азми эҷодӣ барои ояндаи бехатар мебошад.

Мусаллам аст, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки худ таҷрибаи вазнини ҷанги шаҳрвандӣ ва нооромиҳои сиёсиро аз сар гузаронидааст, амиқан дарк менамояд, ки сулҳ ва амният яке аз арзишҳои бузургтарини инсонӣ мебошанд. Аз ин рӯ, ин ташаббус на танҳо ба ҳалли муноқишаҳои ҷорӣ, балки ба пешгирии низоъҳои оянда ва эҷоди заминаҳои устувори сулҳ барои наслҳои минбаъда равона шудааст ва ин ташаббуси созандаи Тоҷикистон ба Созмони Милали Муттаҳид дорои як қатор ҳадафҳои муҳим аст, ки дар маҷмуъ, як барномаи фарогири глобалиро ташкил медиҳанд, пеш аз ҳама:

Ҳифзи сайёра аз низоъҳо

Ин ҳадаф ба пешгирии зӯроварӣ, низоъҳои мусаллаҳона ва терроризм дар сатҳи глобалӣ равона шудааст. Тавассути тақвияти ҳамкорӣ, мусоидат ба гуфтушунид ва ҳалли осоиштаи баҳсҳо, ин ташаббус мехоҳад хатари эскалацияи низоъҳоро коҳиш диҳад.

Таҳкими амният

Дар баробари пешгирии низоъҳо, ташаббус ба таҳкими амнияти ҷаҳонӣ, аз ҷумла амнияти иқтисодӣ, экологӣ, киберӣ ва иҷтимоӣ нигаронида шудааст. Ин ба маънои эҷоди муҳити устувор ва пешгуишаванда барои ҳама давлатҳо ва аҳолӣ мебошад.

Тарбияи насли наврас дар руҳияи бунёдкорӣ ва ҳамзистии осоишта

Ин яке аз муҳимтарин ва аз ҷиҳати стратегӣ муҳимтарин ҷанбаҳои ташаббус аст. Боварӣ дар он аст, ки сулҳ пойдор танҳо аз тавассути тарбияи наслҳои оянда дар арзишҳои ҳамзистии осоишта, таҳаммулпазирӣ, эҳтиром ба фарҳангҳои гуногун ва дарки масъулият барои ояндаи умумӣ ба даст оварда мешавад. Ин аз тарбияи шахсоне иборат аст, ки майл ба эҷод кардан, сохтан ва ҳалли мушкилот бо роҳҳои осоишта доранд, на бо истифода аз зӯрӣ.

Ояндаи бехатар

Ҳадафи ниҳоӣ ва умумии ин ташаббус эҷоди ояндае мебошад, ки дар он наслҳои оянда метавонанд дар амният, сулҳ ва шукуфоӣ зиндагӣ кунанд. Ин ба маънои ташаккули ҷаҳон, ки дар он баҳсҳои сиёсӣ ва иҷтимоӣ аз тариқи диалог ҳал мешаванд, низоъҳои мусаллаҳона коҳиш ёфта, ҳамкорӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ бартарӣ доранд.

Дар ин радиф, бояд иброз намуд, ки истилоҳи «глобалӣ» дар ин замина бояд ба таври мусбат фаҳмида шавад. Ин ташаббус на танҳо як чорабинии миллӣ, балки як стратегияи умумиҷаҳонӣ аст, ки ба мушкилоти глобалӣ, ба монанди низоъҳо, ноамнӣ ва тағирёбии иқлим, ки ба ҳамаи мамлакатҳо ва мардум таъсир мерасонанд, нигаронида шудааст.

Хусусиятҳои глобалистии ин ташаббус дар инҳо зоҳир мешаванд:

Ҷаҳонӣ будани мушкилот: Низоъҳо ва ноамнӣ имрӯз дигар мушкилоти маҳаллӣ нестанд, балки ба сарҳадҳо эътибор намедиҳанд ва метавонанд ба зудӣ паҳну густариш ёбанд. Терроризм, тағирёбии иқлим, пандемияҳо – ҳамаи инҳо таҳдидҳои глобалие ҳастанд, ки танҳо бо ҳамкории умумиҷаҳонӣ ҳаллу фасли худро пайдо карда метавонанд.

Мусаллам аст, ки амалисозии ин ташаббуси бузург бидуни як стратегияи мушаххас ва нақшаи амал ғайриимкон аст. Гарчанде ки матни қатънома ва худи ташаббус асосҳои онро муайян мекунанд, барои ноил шудан ба муваффақият, бояд тавассути роҳҳои зерин амал кард:

Танзими муноқишаҳо ва пешгирии низоъҳо:

— Тақвияти механизмҳои ҳалли осоиштаи баҳсҳо, аз ҷумла тавассути дипломатия, миёнҷигарӣ ва арбитраж.

— Мусоидат ба муколама ва гуфтушунид дар минтақаҳои дорои хатари низоъ.

— Пешгирии паҳншавии силоҳҳои қатли ом ва тақвияти чораҳои амнияти минтақавӣ.

— Назорати марзҳо ва пешгирии қочоқи маводи мухаддир ва силоҳ.

Таҳкими амнияти глобалӣ:

-Муборизаи муштарак алайҳи терроризм ва ифротгароӣ.

— Ҳамкории зидди ҷиноятҳои трансмиллӣ, аз ҷумла киберҷиноятҳо.

— Таваҷҷуҳ ба амнияти экологӣ ва мубориза бо тағирёбии иқлим, зеро он метавонад сабаби низоъҳо гардад.

— Таъмини амнияти иқтисодӣ ва иҷтимоӣ, аз ҷумла аз байн бурдани камбизоатӣ ва нобаробарии иҷтимоӣ.

Тарбияи наслҳои оянда:

Маориф: Ворид кардани тағйирот ба барномаҳои таълимӣ дар сатҳи мактаб ва донишгоҳ, ки арзишҳои сулҳ, таҳаммулпазирӣ, эҳтиром ба гуногунӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ дар онҳо ҷой дода шаванд.

Фарҳанг ва варзиш: Истифодаи фарҳанги ҳаёти солим ва варзиш ҳамчун воситаи таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамкорӣ байни ҷавонон аз давлатҳои гуногун.

Намоишҳои ибтикорӣ: Баргузории чорабиниҳо, конфронсҳо, машваратҳо ва барномаҳое, ки ба ҷавонон имкон медиҳанд, дар эҷоди ояндаи беҳтар саҳм гузоранд.

Воситаҳои ахбори омма: Истифодаи воситаҳои ахбори омма барои паҳн кардани паёмҳои сулҳ, таҳаммулпазирӣ ва ҳамзистии осоишта.

Ташаккули ҳамкорӣ ва шарикии умумиҷаҳонӣ:

Тақвияти нақши Созмони Милали Муттаҳид ва дигар ташкилотҳои байналмилалӣ дар ҳалли масъалаҳои ҷаҳонӣ.

Мусоидат ба ҳамкории байни давлатҳо дар ҳамаи сатҳҳо.

Таъсиси шабакаҳо ва платформаҳои мубодилаи таҷриба ва дониш.

Ҷалби ҷомеаи шаҳрвандӣ, бахши хусусӣ ва намояндагони дигар баҳрҳои ҷомеа дар татбиқи ин барнома.

Дар шароити муосир, ки ҷаҳон бо таҳдидҳои гуногун монанди низоъҳои геополитикӣ ва иқтисодӣ то тағирёбии иқлим ва мушкилоти экологӣ рӯбарӯ аст, ташаббусҳои созандаи Тоҷикистон аҳамияти бештаре пайдо мекунад. Он на танҳо як нури умед, балки як даъвате барои ҳамаи мамлакатҳо ва аҳолии олам мебошад.

Аз низоъҳои беохир ба сулҳи пойдор: Ин ташаббус тавассути таваҷҷуҳ ба решаҳои низоъҳо ва пешгирии онҳо, роҳи наҷот аз зӯроварӣ ва нооромӣ пешниҳод мекунад.

Аз ноамнӣ ба амнияти ҳамаҷониба: Бо таваҷҷуҳ ба амнияти иқтисодӣ, экологӣ ва иҷтимоӣ, ташаббус ба эҷоди як муҳити устувор ва пешгӯишаванда барои ҳама кумак мерасонад.

Аз наслҳои хатарнок ба наслҳои бунёдкор: Ин яке аз муҳимтарин паёмҳои ташаббус аст. Тарбияи насли нав дар руҳияи сулҳ, таҳаммулпазирӣ ва эҷодӣ, заминаи мустаҳкам барои ояндаи бехатар ва шукуфонро муҳайё мекунад.

Даъват ба масъулият: Ин ташаббус тамоми давлатҳо ва мардуми онро даъват мекунад, ки масъулияти худро дар баробари ояндаи ҷаҳон дарк кунанд ва барои ташаккули он саҳм гузоранд.

Хулоса, Даҳсолаи таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда ташаббуси Тоҷикистон дар Созмони Милали Муттаҳид, як ташаббуси бузурги глобалистӣ мебошад, ки дар замони муосир барои ҷаҳон, як паёмдиҳандаи умед ва як роҳнамои амалӣ барои ташаккули ояндаи бехатар ва сулҳомез аст.

Муҳиба МУҲАММАДҶОНОВА,
доктори илми фалсафа, профессор

Олимҷон МУҲАММАДҶОНЗОДА,
доктори илми филология, профессор

АКС: АМИТ «Ховар»