ИСТИҚЛОЛИЯТ ВА ДАВЛАТДОРИИ МИЛЛӢ. Мулоҳизаҳо оид ба нақши Пешвои миллат дар таҳкими пояҳои Тоҷикистони соҳибистиқлол

ДУШАНБЕ, 30.09.2026 /АМИТ «Ховар»/. Истиқлолияти давлатӣ бузургтарин дастоварди сиёсии миллати тоҷик дар таърихи навин буда, ҳифз ва таҳкими он вазифаи муқаддаси ҳар насли соҳибватан мебошад. Дар ин масири пурпечутоби таърихӣ нақши роҳбарии сиёсӣ, иродаи давлатсозӣ ва сиёсати сулҳҷӯёнаи муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ташаккули давлатдории муосири Тоҷикистон мавқеи хос дорад.

-Таърихро танҳо бозшумории  солҳо нест. Баъзе солҳо сарнавишти миллатҳоро дигар мекунанд, баъзе қарорҳо самти ҳаракати давлатҳоро муайян месозанд ва баъзе рӯйдодҳо дар хотираи халқ ба унвони марҳилаҳои тақдирсоз боқӣ мемонанд.

Барои миллати тоҷик ба даст овардани Истиқлолияти давлатӣ дар соли 1991 чунин марҳилаи сарнавиштсоз буд. Аммо истиқлолият оғози роҳ буд, на анҷоми он. Давлати навини Тоҷикистон бояд дар шароити мураккаби сиёсӣ ва иҷтимоии солҳои аввали соҳибистиқлолӣ низоми давлатдориро ҳифз мекард, сохти конститутсиониро барқарор менамуд, сулҳу суботро таъмин месохт ва заминаҳои рушди минбаъдаи кишварро фароҳам меовард.

Маҳз дар чунин шароити ҳассос нақши роҳбарияти сиёсӣ дар ҳифзи давлатдорӣ ва муайян намудани самти минбаъдаи рушди кишвар аҳаммияти махсус пайдо кард.

Сарнавишти давлат дар марҳилаи ҳассоси таърих

 Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар таърихи давлатдории навини кишвар ҳамчун яке аз рӯйдодҳои муҳимми ибтидои солҳои соҳибистиқлолӣ ҷой гирифтааст. Дар ҳамин иҷлосия муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон Сарвари давлат интихоб гардиданд.

Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 14 ноябри соли 2016 «Дар бораи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат» дар тавсифи мақоми таърихии муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон саҳмашонро дар бунёди низоми давлатдории Тоҷикистони соҳибистиқлол, барқарорсозии сохти конститутсионӣ ва ба даст овардани сулҳу ваҳдати миллӣ махсус таъкид мекунад.

Дар ин ҷо як ҳақиқати муҳими таърихӣ нуҳуфтааст: истиқлолият танҳо ҳуҷҷати эълони соҳибихтиёрӣ нест; истиқлолият давлате мебошад, ки метавонад худро ҳифз кунад, қонунҳои худро татбиқ намояд, амнияти шаҳрвандонашро таъмин созад ва роҳи рушди худро мустақилона муайян кунад.

Сулҳ — заминаи таҳкими истиқлолият

 Яке аз масъалаҳои меҳварии солҳои аввали давлатдории Тоҷикистон барқарор намудани сулҳу субот ва ба эътидол овардани вазъи сиёсӣ буд.

Раванди музокироти сулҳ, ки бо имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ анҷом ёфт, барои Тоҷикистон марҳилаи нави таърихиро оғоз намуд. Ваҳдати миллӣ барои барқарорсозии фаъолияти муътадили ниҳодҳои давлатӣ ва фароҳам овардани шароити мусоид барои рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ замина гузошт.

Сулҳ дар ин раванд танҳо набудани низоъ набуд. Сулҳ имкони бозгашти давлат ба роҳи созандагӣ буд. Вақте силоҳ хомӯш мешавад, давлат бояд бо қонун сухан гӯяд, вақте ҷомеа аз буҳрон берун меояд, бояд ба оянда назар кунад ва вақте миллат ба ваҳдат мерасад, бояд неруи худро барои бунёдкорӣ истифода барад. Аз ҳамин дидгоҳ, таҷрибаи сулҳи Тоҷикистон яке аз муҳимтарин саҳифаҳои давлатдории муосири кишвар ба шумор меравад.

Конститутсия — сутуни ҳуқуқии давлати соҳибистиқлол

Қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соли 1994 қадами муҳими дигар дар таҳкими пояҳои давлатдории навин гардид.

Конститутсия асосҳои сохтори давлатӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, принсипҳои фаъолияти мақомоти ҳокимияти давлатӣ ва самтҳои асосии муносибатҳои ҷамъиятиро муайян намуд. Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Конститутсияро заминаи ҳуқуқии эъмори давлати демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявӣ арзёбӣ мекунад.

Бо қабули Конститутсия истиқлолияти сиёсӣ ба заминаи устувори ҳуқуқӣ пайваст. Ин марҳила аҳаммияти бузург дошт, зеро давлатдорӣ танҳо бо иродаи сиёсӣ пойдор намемонад. Барои устувории давлат қонун, ниҳодҳои давлатӣ, масъулияти шаҳрвандӣ ва эҳтиром ба меъёрҳои ҳуқуқӣ заруранд. Аз ин рӯ, таҳкими истиқлолияти давлатӣ ҳамзамон таҳкими давлати ҳуқуқбунёд мебошад.

Аз ҳифзи давлат ба рушди давлат

 Баъди ба эътидол омадани вазъи сиёсӣ масъалаи дигар — рушди ҷумҳурӣ ба меҳвари сиёсати давлатӣ табдил ёфт.

Дар назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон вазифаҳои бузург меистоданд: бартараф намудани мушкилоти инфрасохторӣ, рушди энергетика, беҳтар намудани роҳу нақлиёт, таҳкими иқтисоди миллӣ, рушди саноат ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии мардум.

Ин раванд нишон дод, ки истиқлолияти сиёсӣ бе иқтидори иқтисодӣ наметавонад ба таври комил таҳким ёбад.

Давлате, ки истеҳсолоти миллӣ дорад, инфрасохтори муосир месозад, неруи инсонӣ ва захираҳои худро рушд медиҳад, барои шаҳрвандонаш имконият бештар фароҳам меорад ва дар муносибатҳои байналмилалӣ бо такя ба манфиатҳои миллӣ фаъолият мекунад, пояҳои устувори истиқлолияти худро таҳким мебахшад.

Аз ин рӯ, солҳои минбаъдаи давлатдории Тоҷикистонро метавон ҳамчун марҳилаи гузариш аз ҳифзи давлатдорӣ ба таҳкими иқтидори миллӣ маънидод кард.

Истиқлолияти сиёсӣ ва ҳувияти миллӣ

Давлат бе миллат ва миллат бе худшиносии миллӣ наметавонад ояндаи устувор созад. Забони давлатӣ, фарҳанг, таърихи миллат, арзишҳои миллӣ ва эҳтиром ба мероси маънавии гузаштагон аз унсурҳои муҳими ҳувияти миллӣ мебошанд.

Сиёсати давлатӣ дар ин самт ба таҳкими худшиносӣ ва эҳтиром ба таъриху фарҳанги миллӣ равона шудааст. Қонунгузории марбут ба мақоми Пешвои миллат низ ҳифзи арзишҳои таърихии давлатдории миллӣ ва рушди фарҳангиро аз самтҳои муҳими марбут ба давлатдорӣ медонад.

Миллате, ки таърихи худро медонад, арзишҳои худро эҳтиром мекунад ва ба насли ҷавон ҳисси масъулият барои Ватанро меомӯзонад, барои ҳифзи истиқлолият заминаи қавии маънавӣ дорад.

Истиқлолият ва сиёсати хориҷии созанда

Истиқлолият ҳамчунин маънои доштани ҷойгоҳи мустақил дар ҷомеаи байналмилалиро дорад.

Тоҷикистони соҳибистиқлол давоми солҳои минбаъда муносибатҳои дипломатӣ ва ҳамкории байналмилалии худро густариш дод ва масъалаҳои вобаста ба манфиатҳои миллӣ, амният, об, иқлим ва рушди устуворро дар сатҳи байналмилалӣ пайгирӣ намуд. Дар ин замина сиёсати хориҷӣ ҳамчун яке аз воситаҳои ҳимоя ва пешбурди манфиатҳои миллии давлати соҳибистиқлол амал мекунад.

Мероси истиқлолият — масъулияти насли имрӯз

Имрӯз, баъд аз гузаштани чандин даҳсола аз оғози даврони соҳибистиқлолӣ ба дастовардҳои давлатдорӣ бояд на танҳо ҳамчун ба таърихи гузашта, балки ҳамчун ба масъулияти оянда нигарист.

Зеро истиқлолият худ ба худ ҳифз намешавад, онро бо сулҳ ҳифз мекунанд, бо қонун таҳким мебахшанд, бо дониш рушд медиҳанд, бо иқтисоди қавӣ устувор месозанд, бо фарҳанг ва худшиносии миллӣ маънавӣ мегардонанд ва бо меҳнати созанда ба наслҳои оянда месупоранд.

Дар ин раванд нақши муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун роҳбари давлати соҳибистиқлол бо марҳилаҳои муҳими ташаккули давлатдории навини Тоҷикистон — аз барқарорсозии сохти конститутсионӣ ва раванди сулҳу ваҳдат то рушди институтҳои давлатӣ ва пешбурди сиёсати созанда пайванд хӯрдааст. Қонуни конститутсионии соли 2016 мақоми «Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат»-ро низ дар низоми ҳуқуқии Тоҷикистон муқаррар кардааст.

Хулоса

 Истиқлолият оғози давлатсозист, ваҳдат — неруи идомаи он, қонун — сипари он, иқтисоди миллӣ — такягоҳи он, худшиносӣ — руҳи он ва насли созанда кафили фардои он мебошад.

Таърихи Тоҷикистони соҳибистиқлол нишон медиҳад, ки роҳи давлатдорӣ аз имтиҳонҳои сангин мегузарад. Дар чунин шароит нигоҳ доштани давлат, барқарор намудани сулҳ, эҷоди заминаҳои ҳуқуқии давлатдорӣ ва гузаштан ба марҳилаи созандагӣ аҳаммияти таърихӣ пайдо мекунад.

Имрӯз истиқлолияти Тоҷикистон вазифаи ҳаррӯзаи давлат ва ҷомеа мебошад: ҳифзи сулҳу субот, эҳтироми қонун, таҳкими ваҳдати миллӣ, рушди иқтисод, боло бурдани сатҳи маърифати шаҳрвандӣ ва тарбияи насли худогоҳу ватандӯст.

Зеро давлатро танҳо марзҳо нигоҳ намедоранд. Давлатро иродаи миллӣ, қонуният, ваҳдат, масъулият ва созандагии мардум устувор месозанд ва маҳз дар ҳамин нуқтаи пайванди таърих ва масъулият маънои аслии истиқлолияти давлатӣ таҷассум меёбад: истиқлолият на танҳо мероси гузашта, балки қарзи муқаддас дар назди оянда аст.

Шараф ШАРИФЗОДА,
муовини Раиси ноҳияи Ҷаббор Расулов