قه – قهه در بدخشان. این قلعه در زمان امپراتوری کوشانیان – دوره توسعه و شکوفایی جاده بزرگ ابریشم – احداث شده است

دوشنبه، 30.09.2021 /”خاور”/. قلعه قه – قهه یکی از قدیمی ترین آثار تاریخی و فرهنگی در منطقه اشکاشیم استان بدخشان تاجیکستان است که سالانه گردشگران از سراسر جهان از آن بازدید می کنند.

این بنای باستانی منحصر به فرد به قرن دوم قبل از میلاد باز می گردد، دوره ای که حرکت قبایل کوچ ساک به پامیر آغاز شد.
70 هزار نفر در ساخت قلعه قه – قهه شرکت کرده اند
قلعه تاریخی باستانی قه – قهه در جاده زیر روستای نمدگوت، ناحیه اشکاشیم، در دره وخان بالای رودخانه پنج ساخته شده است و قدیمی ترین و باشکوه ترین بنای معماری در بدخشان است.
این قلعه به عنوان یک ساختار دفاعی از قرن 2 قبل از میلاد تا قرن 7 قبل از میلاد وجود داشته است. امروز ویرانه های از این قلعه عظیم باقی مانده اند. از منابع تاریخی معلوم است که 70 هزار نفر در ساخت قلعه قه – قهه شرکت کردند و از دو نوع آجر در ساخت آن استفاده شده است. پایه و اساس قلعه از سنگ و خشت ساخته شده است. در بدخشان افغانستان یک محوطه تاریخی به نام آرگو وجود دارد که در آن آجرهای خام تولید می کردند و 70 هزار نفر به نوبت قلعه را ساخته اند. در گذشته های دور، مردم کیلومترها کنار هم، دست در دست هم می ایستادند تا مصالح بنایی قلعه قه – قهه را به این ارتفاع برسانند.
قه – قهه 56 برج و سه دروازه داشت
وظیفه این قلعه و سایر قلعه های که در راس “جاده ابریشم” احداث شده بودند، تأمین امنیت و ثبات این سرزمین و جاده حیاتی جاده بزرگ ابریشم بود. مساحت قلعه قه – قهه 18 هکتار و طول و عرض آن 650 متر به 250 متر است. در آن زمان، مهندسان قلعه وظیفه داشتند مکانی مناسب برای ساختن دژ قوی، برای محافظت از خود در برابر دشمن و محافظت از مردم در برابر خطر بیابند. در نتیجه، قلعه قه – قهه در ارتفاع مناسب، بر فراز کوهی ساخته شد که از طرف رودخانه پنج از جنوب عبور می کند و از شمال غیرقابل عبور است. قلعه قه – قهه در دوران شکوفایی خود دارای 56 برج و سه دروازه بود. یکی از دروازه های آن در کنار روستای قازبیگ افغانستان ساخته شده بود که تا دهه 1940 پول داشت. دیوارهای قلعه قه-قهه که بناهای تاریخی آن قرنها هنوز پابرجا هستند، تا 8-9 متر ارتفاع دارند.
  قه-قهه قلعه ای اندر قلعه
قه-قهه به معنی قلعه اندار قلعه است. یعنی در بیرون قلعه و در داخل دیوار دیگری وجود داشت. بعد از 10-15 متر بین دیوارها موانع بیشتری وجود داشت. هنگامی که دشمن راه خود را از داخل به خارج پیدا کرد، فرصتی برای فرار وجود نداشت. با چنین طرحی، ساختن استحکامات برای تسخیر دشمن آسان و راحت خواهد بود. مهندسان قلعه همچنین وظیفه داشتند قلعه ها را به صورت دایره و نه مربع بسازند که تخریب آنها برای دشمنان دشوار باشد. زیرا تخریب قلعه مربع آسان بود و تخریب قلعه مدور نیز آسان نبود. قصه های در مورد نام غیر معمول قلعه وجود دارد- قه-قهه. به طور خاص، روایتی وجود دارد که می گویند زمانی شاهزاده ای به نام قه-قهه وجود داشته است و این قلعه به افتخار این شاهزاده نامگذاری شده است. اما ایده دیگری وجود دارد که مفهوم “قه” در یکی از زبانهای باستانی به معنای “قلعه” بوده است. با توجه به اینکه قلعه در داخل قلعه بازسازی شده است، از این رو نام “قه-قهه” به معنی قلعه اندر قلعه است.
  قه-قهه در زمان حکومت سلسله کوشانیان احداث شد
بر اساس کاوش های باستان شناسی، مشخص شد که این قلعه در قرن دوم قبل از میلاد ساخته شده است. بنابراین، شناخته شده است که قلعه قه-قهه در زمان امپراتوری کوشانیان، زمانی که جاده بزرگ ابریشم در اوج توسعه و رفاه بود، ساخته شد. شاید به لطف این مسیر تجاری بزرگ بود که قلعه قه-قهه برای محافظت و ایمن سازی کاروان های که از چین، افغانستان و هند از راهرو وخان عبور می کردند، ساخته شد. عامل دوم خطر نفوذ نظامی چین و تبتی بود که اجداد ما را مجبور به ساخت چنین سنگرهایی کرد. هنوز حفره های در دیوارهای قلعه قه-قهه وجود دارد. برای تامین امنیت در 56 برج قلعه، سربازان در دفاع از قلعه در جهت دشمن صف آرایی می کردند.
امروز قلعه قه-قهه میراث کهن تاریخی باستانی در دره وخان بدخشان است که سالانه صدها گردشگر داخلی و خارجی از آن دیدن می کنند تا با تاریخ و تمدن مردم تاجیک آشنا شوند.

ساخت چنین استحکاماتی در دوران باستان در بدخشان گواه این واقعیت است که در زمانهای قدیم اجداد ما برای حفاظت از مرزهای خود و تأمین امنیت مردم هوشیار بودند و از هر فرصتی برای حفاظت از اموال خود در برابر هر گونه تهدید دشمن استفاده می کردند.