35 СОЛИ ПУР АЗ ШАРАФ, ПИРӮЗӢ, ДАСТОВАРД ВА ИФТИХОР. Эҳдо ба 35-солагии Истиқлоли давлатӣ

ДУШАНБЕ, 25.06.2026. /АМИТ «Ховар»/. Имсол мардуми сарбаланди тоҷик бо шукргузорӣ аз сулҳу субот ва пешрафту дастоварҳои бузург 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҷашн мегиранд. Тоҷикистон дар 35 соли соҳибистиқлолӣ таҳти роҳбарии фарзанди фарзонаву қаҳрамон ва ҷонфидо –Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба пирӯзиҳои дурахшон, дастоварҳои беназир ноил гардида, соҳиби обрӯю нуфуз дар ҷомеаи ҷаҳонӣ гардид. Боиси ифтихор аст: мамлакате, ки 35 сол пеш онро камтар мешинохтанд, имрӯз дар ҷаҳон ҳамчун давлати пешоҳангу фаъол дар соҳаи обу иқлим ва дигар ташаббусҳои созанда машҳур гаштааст.

— Истиқлолияти давлатӣ барои ҳар миллат бузургтарин неъмат ва олитарин арзиши сиёсӣ ба шумор меравад. Маҳз истиқлол аст, ки ба халқ имконият медиҳад роҳи рушди худро мустақилона муайян намояд, манфиатҳои миллиро ҳифз кунад, фарҳангу забон ва арзишҳои таърихии худро эҳё созад ва дар ҷомеаи ҷаҳонӣ ҳамчун субъекти комилҳуқуқи муносибатҳои байналмилалӣ муаррифӣ гардад.

Барои халқи тоҷик истиқлолият оғози марҳалаи нави давлатсозӣ, худшиносии миллӣ ва эҳёи арзишҳои таърихӣ гардид. Агар ба оғози солҳои навадум назар афканем, мебинем, ки Тоҷикистон дар шароити ниҳоят мураккаби сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ ба истиқлол расид. Пошхӯрии Иттиҳоди Шуравӣ, қатъ гардидани робитаҳои иқтисодӣ, коҳиши истеҳсолот, буҳрони молиявӣ ва баъдан ҷанги шаҳрвандӣ кишварро дар вазъияти хеле вазнин қарор дода буданд.

Дар чунин шароит, кам нафароне буданд, ки ба ояндаи дурахшони Тоҷикистон бовар мекарданд. Аммо таърих собит намуд, ки иродаи мардум, сиёсати хирадмандона ва ваҳдати миллӣ метавонанд ҳатто душвортарин мушкилотро паси сар намоянд.

Имрӯз Тоҷикистон ба давлати соҳибихтиёр, амну ором, рӯ ба рушд ва дорои ҷойгоҳи муайян дар арсаи байналмилалӣ табдил ёфтааст. Бузургтарин дастоварди Тоҷикистон дар солҳои истиқлол, барқарор намудани сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ мебошад. Ҳар дастоварде, ки имрӯз аз он ёд мекунем, маҳз дар фазои сулҳу оромӣ ба даст омадааст.

Таҷрибаи таърихӣ нишон медиҳад, ки ҳеҷ давлате дар шароити ҷанг ва низоъ наметавонад ба рушди устувор ноил гардад. Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ, ки соли 1997 ба имзо расид, барои Тоҷикистон оғози давраи нави давлатсозӣ гардид. Ин ҳуҷҷати таърихӣ ҷанги шаҳрвандиро хотима бахшид, заминаи устувори ҳамдигарфаҳмӣ, ваҳдат ва рушди минбаъдаи кишварро фароҳам овард.

Имрӯз Тоҷикистон ҳамчун намунаи муваффақи сулҳофаринӣ дар минтақа ва ҷаҳон эътироф шудааст. Маҳз ҳамин сулҳу субот имконият дод, ки давлат ба масъалаҳои иқтисод, маориф, илм, фарҳанг, тандурустӣ ва беҳбудии зиндагии мардум таваҷҷуҳи бештар зоҳир намояд.

Дар солҳои истиқлол Тоҷикистон тамоми ниҳодҳои асосии давлатдории муосирро таъсис ва такмил дод. Қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 1994 барои ташаккули низоми ҳуқуқии давлат аҳаммияти сарнавиштсоз дошт. Дар заминаи Конститутсия сохторҳои қонунгузор, иҷроия ва судӣ таҳким ёфтанд. Артиши миллӣ, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, низоми идоракунии давлатӣ ва дигар институтҳои муҳим таъсис дода шуданд. Тоҷикистон тавонист пояҳои давлатдории худро устувор гардонад ва ҳамчун давлати демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявӣ рушд намояд.

Дар баробари ин, рамзҳои давлатӣ – Парчам, Нишон ва Суруди миллӣ ҳамчун унсурҳои муҳимми ҳувияти миллӣ мақоми махсус пайдо карданд. Эҳтиром ба рамзҳои давлатӣ ба яке аз арзишҳои муҳимми ҷомеа табдил ёфт. Пешрафти иқтисодӣ ва болоравии сатҳи зиндагӣ Дар ибтидои солҳои истиқлол иқтисодиёти Тоҷикистон дар вазъияти бисёр душвор қарор дошт. Ҳаҷми истеҳсолот коҳиш ёфта, бисёр корхонаҳо фаъолият намекарданд ва сатҳи камбизоатӣ баланд буд.

Дар тӯли 35 сол Тоҷикистон тавонист ба пешрафтҳои назаррас ноил гардад. Иқтисоди миллӣ тадриҷан рушд карда, маҷмуи маҳсулоти дохилӣ чандин маротиба афзоиш ёфт. Садҳо корхонаҳои саноатӣ таъсис ёфта, ҳазорҳо ҷойҳои нави корӣ муҳайё шуданд. Агар солҳои аввали истиқлол қисми зиёди аҳолӣ дар шароити мушкили иҷтимоӣ қарор дошта бошанд, имрӯз сатҳи зиндагии мардум ба таври назаррас беҳтар гардидааст. Музди меҳнат, нафақа ва дигар пардохтҳои иҷтимоӣ мунтазам афзоиш меёбанд.

Барномаҳои давлатии коҳиши сатҳи камбизоатӣ самараи мусбат дода, шумораи аҳолии камбизоат чандин маротиба коҳиш ёфтааст. Рушди соҳибкорӣ, ҷалби сармоягузорӣ, бунёди минтақаҳои озоди иқтисодӣ ва татбиқи ислоҳоти иқтисодӣ барои ташаккули иқтисоди бозорӣ мусоидат намуданд.

Аз бунбасти коммуникатсионӣ то кишвари транзитӣ

Яке аз муҳимтарин дастовардҳои даврони истиқлол раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ мебошад. Тоҷикистон ҳамчун кишвари кӯҳистон солҳои зиёд бо мушкилоти нақлиётӣ рӯ ба рӯ буд. Бисёр минтақаҳои кишвар дар фаслҳои муайяни сол аз ҳам ҷудо мемонданд. Дар солҳои истиқлол садҳо километр роҳҳои байналмилалӣ ва дохилӣ бунёд ва таҷдид гардиданд.

Даҳҳо нақбу пулҳои замонавӣ сохта шуданд. Нақбҳои Истиқлол, Шаҳристон, Чормағзак, Хатлон ва дигар иншооти муҳандисӣ имконият доданд, ки минтақаҳои гуногуни ҷумҳурӣ ба ҳам пайваст шаванд. Имрӯз Тоҷикистон дорои шабакаи муосири роҳҳо мебошад ва тадриҷан ба кишвари транзитии минтақа табдил меёбад. Ин раванд барои рушди иқтисод, тиҷорат ва сайёҳӣ аҳаммияти калон дорад.

Истиқлолияти энергетикӣ – ормони ба воқеият табдилёфта

Таъмини амнияти энергетикӣ яке аз ҳадафҳои стратегии давлат маҳсуб мешавад. Солҳои аввалини истиқлол норасоии неруи барқ ба яке аз мушкилоти ҷиддӣ табдил ёфта буд. Дар давраи истиқлол даҳҳо неругоҳҳои хурду бузург сохта ва таҷдид гардиданд. Неругоҳи барқи обии Сангтӯда-1, Сангтӯда-2 ва садҳо иншооти дигари энергетикӣ ба истифода дода шуданд. Идомаи сохтмони Неругоҳи барқи обии Роғун ба рамзи азму ирода ва эътимоди мардум ба оянда табдил ёфт. Ба истифода додани агрегатҳои аввали ин неругоҳ қадами муҳим дар роҳи расидан ба истиқлолияти комили энергетикӣ мебошад. Имрӯз истеҳсоли неруи барқ нисбат ба солҳои аввали истиқлол чандин маротиба афзоиш ёфтааст ва имкониятҳои нави содироти неруи барқ низ фароҳам омадаанд.

Маориф – сармоягузорӣ ба ояндаи миллат

Дар сиёсати давлатии Тоҷикистон соҳаи маориф ҳамчун самти афзалиятнок муайян гардидааст. Дар солҳои истиқлол ҳазорон муассисаи таълимӣ бунёд ва таҷдид шуданд. Агар дар ибтидои солҳои навадум имкониятҳои соҳа маҳдуд буданд, имрӯз шабакаи муассисаҳои таълимӣ ба таври назаррас густариш ёфтааст. Мактабҳои замонавӣ, литсейҳо, гимназияҳо ва муассисаҳои томактабӣ фаъолият доранд. Шумораи муассисаҳои таҳсилоти олӣ низ афзоиш ёфта, ҳазорҳо ҷавонон дар дохил ва хориҷи кишвар таҳсил менамоянд. Барномаҳои давлатӣ барои омода намудани мутахассисони баландихтисос заминаи мусоид фароҳам овардаанд. Дар баробари ин, озмунҳои ҷумҳуриявии «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст», «Илм – фурӯғи маърифат» ва «Тоҷикистон – Ватани азизи ман» ба ҳаракати бузурги фарҳангиву маърифатӣ табдил ёфта, ҳазорҳо наврасу ҷавононро ба китобхонӣ, илмомӯзӣ ва эҷодкорӣ ҷалб намудаанд. Илм ва инноватсия дар меҳвари таваҷҷуҳ Рушди илм яке аз шартҳои муҳимми пешрафти ҳар давлат аст.

Дар солҳои истиқлол фаъолияти муассисаҳои илмӣ густариш ёфта, даҳҳо марказҳои илмӣ ва пажуҳишӣ таъсис дода шуданд. Ҳукумати кишвар ба рушди илм, технологияҳои нав ва рақамикунонии соҳаҳои гуногун таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамояд. Эълон гардидани солҳои рушди илмҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ, инчунин, рушди иқтисоди рақамӣ нишон медиҳад, ки Тоҷикистон ба ояндаи технологӣ нигаронида шудааст. Имрӯз ҷавонони тоҷик дар олимпиадаҳо ва озмунҳои байналмилалӣ иштирок намуда, соҳиби ҷойҳои намоён мегарданд. Ин нишон медиҳад, ки иқтидори илмии кишвар тадриҷан тақвият меёбад.

Эҳёи фарҳанг ва худшиносии миллӣ

Истиқлолият барои эҳёи фарҳанг, таърих ва арзишҳои миллӣ шароити бесобиқа фароҳам овард. Дар ин давра таҷлили ҷашнҳои бузурги миллӣ ва байналмилалӣ ба рушди худшиносии миллӣ мусоидат намуд. Бузургдошти шахсиятҳои таърихӣ ва фарҳангӣ, аз ҷумла, Имоми Аъзам, Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, Ҷалолиддини Балхӣ, Камоли Хуҷандӣ, Садриддин Айнӣ ва дигарон барои муаррифии мероси маънавии миллат нақши муҳим бозид. Сохтмони Китобхонаи миллӣ, Осорхонаи миллӣ, Кохи Наврӯз ва дигар иншооти фарҳангӣ ба рушди ҳаёти фарҳангии ҷомеа такони ҷиддӣ бахшид. Забони давлатӣ низ дар давраи истиқлол мақоми шоистаи худро пайдо намуда, ба унвони яке аз рукнҳои муҳимми давлатдорӣ таҳким ёфт. Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ Дар давраи истиқлол Тоҷикистон ҳамчун узви фаъоли ҷомеаи ҷаҳонӣ муаррифӣ гардид. Имрӯз кишвар бо аксари давлатҳои ҷаҳон муносибатҳои дипломатӣ дорад ва узви созмонҳои бонуфузи байналмилалӣ мебошад.

Ташаббусҳои байналмилалии Тоҷикистон дар соҳаи об яке аз дастовардҳои бузурги сиёсати хориҷӣ ба ҳисоб мераванд. Эълон гардидани Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» ва дигар иқдомҳои ҷаҳонӣ нишон медиҳанд, ки Тоҷикистон дар ҳалли масъалаҳои муҳимми сайёра саҳми арзанда мегузорад. Мавқеи фаъолонаи кишвар дар масъалаҳои иқлим, амният, мубориза бо терроризм ва рушди устувор низ дар арсаи байналмилалӣ эътироф гардидааст.

Ҷавонон – неруи пешбарандаи ҷомеа

Дар солҳои истиқлол сиёсати давлатии ҷавонон ба яке аз самтҳои муҳимми фаъолияти давлат табдил ёфт. Садҳо муассисаҳои варзишӣ, марказҳои ҷавонон ва майдончаҳои муосир бунёд гардиданд. Ҷавонони тоҷик имрӯз дар соҳаҳои илм, варзиш, фарҳанг ва технология муваффақиятҳои назаррас ба даст меоранд. Дастгирии давлатии ҷавонон имконият медиҳад, ки онҳо неру ва қобилияти худро барои рушди ҷомеа истифода намоянд. Маҳз ҷавонон бояд дастовардҳои истиқлолро ҳифз ва таҳким бахшида, Тоҷикистонро ба сатҳи боз ҳам баландтари рушд расонанд.

Тоҷикистон имрӯз ва фардо

Сиву панҷ соли истиқлол нишон дод, ки Тоҷикистон роҳи дурусти рушдро интихоб кардааст. Кишваре, ки дар оғози истиқлол бо мушкилоти зиёди сиёсӣ ва иқтисодӣ рӯ ба рӯ буд, имрӯз ба давлати соҳибсубот, рӯ ба тараққӣ ва дорои нақши муайян дар минтақа табдил ёфтааст. Албатта, ҳанӯз ҳам масъалаҳое вуҷуд доранд, ки ҳалли онҳоро замон талаб мекунад. Рушди саноатикунонӣ, рақамикунонӣ, баланд бардоштани рақобатпазирии иқтисод, таҳкими иқтидори илмӣ ва омода намудани кадрҳои баландихтисос аз ҷумлаи вазифаҳои муҳимми марҳалаи нав мебошанд. Аммо таҷрибаи 35 соли истиқлол собит намуд, ки халқи тоҷик қодир аст ҳар мушкилотро бо ирода, меҳнат ва ваҳдат паси сар намояд.

Хулоса Ҷумҳурии Тоҷикистон дар тӯли 35 соли Истиқлолияти давлатӣ роҳи пурпечутоб, вале пурифтихореро тай намуд. Аз рӯзҳои душвори ҷанги шаҳрвандӣ то марҳалаи созандагиву бунёдкорӣ, аз буҳрони иқтисодӣ то рушди устувор, аз парокандагӣ то ваҳдати миллӣ – ҳамаи ин саҳифаҳои муҳимми таърихи навини давлатдории тоҷикон мебошанд.

Имрӯз тамоми дастовардҳо самараи истиқлолият аст. Ин дастовардҳо натиҷаи меҳнати содиқонаи мардуми Тоҷикистон ва сиёсати давлатсозие мебошанд, ки дар меҳвари он сулҳ, ваҳдат, субот ва рушди миллӣ қарор дорад. Тоҷикистон имрӯз бо эътимод ба неруи созандаи мардум, бо такя ба арзишҳои миллӣ ва бо азми устувор барои пешрафти минбаъда ба сӯйи фардои боз ҳам дурахшон қадам мегузорад. Зеро истиқлолият барои тоҷикон сарнавишт, ифтихор, масъулият ва кафолати ҳастии давлату миллат мебошад.

Суҳроб ШАРИФЗОДА,
номзади илмҳои иқтисодӣ