ПЕШВОИ МИЛЛАТ ВА МАРҲАЛАИ НАВИ ТАҲКИМИ СУЛҲИ ҶАҲОНӢ. Дар ҳошияи қабули Қатъномаи Маҷмаи Умумии СММ оид ба эълони «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда»

ДУШАНБЕ, 13.07.2026 /АМИТ «Ховар»/. Сулҳ ҳамчун арзиши олии тамаддуни инсонӣ давоми таърих яке аз муҳимтарин омилҳои пешрафти ҷомеаҳо ва давлатҳо ба ҳисоб меравад. Мафҳуми сулҳ танҳо набудани ҷангро ифода намекунад, балки низоми устувори ҳамзистӣ, эътимод, ҳамкорӣ ва рушди мутақобили миллатҳоро дар бар мегирад. Дар шароити муосири ҷаҳонӣ, ки бо мураккабии равандҳои геополитикӣ, афзоиши низоъҳои минтақавӣ, таҳдидҳои терроризм, экстремизм, тағйирёбии иқлим ва рақобатҳои глобалӣ тавсиф мешавад, таҳкими сулҳ ба яке аз самтҳои асосии сиёсати байналмилалӣ табдил ёфтааст.

— Дар ҳамин замина қабули Қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид оид ба эълони «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (2027–2036)» ҳамчун рӯйдоди муҳими таърихию сиёсӣ арзёбӣ гардида, оғози марҳалаи нави муносибатҳои байналмилалиро ифода мекунад.

Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ду даҳсолаи охир тавассути пешбурди сиёсати хориҷии сулҳпарварона ва пешниҳоди ташаббусҳои сатҳи ҷаҳонӣ мавқеи устувори худро дар арсаи байналмилалӣ таҳким бахшид. Тоҷикистон, ки таҷрибаи нодири барқарорсозии сулҳи дохилиро тавассути музокироти сиёсӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ дар солҳои душвори ҷанги шаҳрвандӣ соҳиб гардидааст, имрӯз ҳамчун намунаи муваффақи ҳалли низоъҳо дар сатҳи байналмилалӣ эътироф мешавад. Таҷрибаи сулҳи тоҷикон собит месозад, ки иродаи сиёсӣ, таҳаммулпазирӣ ва муколама метавонанд ҷомеаро аз вазъи низоӣ ба суботи устувор ва ваҳдати миллӣ раҳнамун созанд. Дар чунин шароит нақши Пешвои миллат ҳамчун меъмори сиёсати хориҷии кишвар ва ташаббускори иқдомҳои байналмилалӣ аҳамияти хосса касб мекунад.

Сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон бар пояи принсипҳои сулҳҷӯёна, эҳтироми истиқлолияти давлатҳо, баробарии тарафҳо ва дастгирии ҳалли осоиштаи баҳсҳо ташаккул ёфтааст. Маҳз чунин сиёсати созанда имкон фароҳам овард, ки Тоҷикистон ҳамчун кишвари ташаббускор дар Созмони Милали Муттаҳид шинохта шуда, пешниҳодҳои муҳими глобалӣ ба миён гузорад. Яке аз муҳимтарин иқдомҳои байналмилалии кишвар пешниҳоди эълони «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (2027–2036)» мебошад, ки аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ ҳамаҷониба дастгирӣ ёфта, ба санади муҳими сиёсӣ табдил гардид.

Қатъномаи мазкур дидгоҳи стратегӣ ва дарозмуддатро таҷассум мекунад. Ҳадафи асосии он танҳо ҳалли масъалаҳои кунунии низоъҳо набуда, балки ташаккули фарҳанги сулҳ барои наслҳои оянда мебошад. Чунин ҳадаф аз ҷомеаи ҷаҳонӣ тақозо мекунад, ки дар баробари рафъи буҳронҳои имрӯза барои пешгирии низоъҳои оянда низ механизмҳои муассирро таҳия ва татбиқ намояд. Зимни чунин раванд дипломатияи пешгирикунанда, муколамаи байнидавлатӣ, рушди ҳамкории байналмилалӣ ва таҳкими ниҳодҳои сулҳ нақши калидӣ мебозанд.

Нақши Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар пешбурди чунин ташаббусҳо аз он ҷиҳат муҳим арзёбӣ мешавад, ки Тоҷикистон тавонист таҷрибаи сулҳи худро аз сатҳи миллӣ то ба сатҳи ҷаҳонӣ муаррифӣ намояд. Таҷрибаи мазкур нишон медиҳад, ки сулҳ танҳо натиҷаи гуфтушунид нест, балки маҳсули иродаи устувори сиёсӣ, таҳаммулпазирӣ ва эҳтиром ба арзишҳои умумиинсонӣ мебошад. Пешниҳодҳои байналмилалии Тоҷикистон дар соҳаҳои об, экология, рушди устувор ва таҳкими сулҳ пайваста аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ дастгирӣ меёбанд, ки чунин воқеият аз болоравии нуфузи дипломатии кишвар дарак медиҳад.

Дар низоми ҳуқуқи байналмилалӣ қатъномаҳои Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид хусусияти тавсиявӣ доранд, аммо дар ташаккули меъёрҳои нави ҳуқуқи байналмилалӣ ва муайян намудани самтҳои асосии сиёсати ҷаҳонӣ нақши муҳим мебозанд. Қатъномаи марбут ба «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» метавонад ба рушди принсипҳои нав, аз ҷумла ҳуқуқ ба сулҳ ҳамчун арзиши бунёдии инсоният, масъулияти муштараки давлатҳо дар пешгирии низоъҳо ва таҳкими механизмҳои бисёрҷонибаи ҳамкорӣ мусоидат намояд.

Яке аз самтҳои муҳими ташаббуси мазкур ҷалби ҷавонон ба равандҳои сулҳсозӣ мебошад. Ҷавонон ҳамчун неруи пешбарандаи ҷомеа метавонанд дар ташаккули фарҳанги сулҳ саҳми арзишманд гузоранд. Тавассути таҳсилот, мубодилаи байналмилалӣ, истифодаи технологияҳои рақамӣ ва иштироки фаъол дар ҷомеаи шаҳрвандӣ онҳо қодиранд ба рушди устувори ҷомеа мусоидат намоянд. Дар ҳамин замина таҷрибаи сулҳи тоҷикон аҳамияти махсус касб мекунад. Таҷрибаи бадастомада нишон дод, ки ҳатто дар шароити низоъҳои шадид низ бо такя ба муколама ва гуфтушунид метавон ба сулҳи пойдор ноил гардид. Имрӯз ҳамин таҷриба ҳамчун намунаи омӯзишӣ дар сатҳи байналмилалӣ мавриди таваҷҷуҳ қарор гирифта, барои дигар кишварҳо низ метавонад судманд бошад.

Эълони «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» ҳамчунин бо Ҳадафҳои рушди устувори Созмони Милали Муттаҳид, бахусус Ҳадафи 16, ки ба сулҳ, адолат ва ташаккули ниҳодҳои қавӣ равона шудааст, робитаи мустақим дорад. Амалӣ гардидани чунин ташаббус ба коҳиши низоъҳо, таҳкими эътимоди байни давлатҳо, густариши ҳамкории бисёрҷониба ва тақвияти нақши Созмони Милали Муттаҳид дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ мусоидат хоҳад кард.

Дар маҷмуъ, ташаббуси Ҷумҳурии Тоҷикистон марҳалаи нави рушди муносибатҳои байналмилалиро таҷассум мекунад, ки дар меҳвари он сулҳ ҳамчун арзиши бунёдӣ қарор дорад. Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо пешбурди сиёсати сулҳпарварона ва пешниҳоди чунин иқдомҳои ҷаҳонӣ Тоҷикистонро ҳамчун давлати саҳмгузор дар таҳкими сулҳу суботи байналмилалӣ муаррифӣ намудаанд. Арзиши чунин сиёсати созанда танҳо бо аҳамияти сиёсии он маҳдуд намешавад, балки дорои аҳамияти таърихӣ низ мебошад, зеро барои ташаккули низоми нави муносибатҳои байналмилалӣ, ки бар пояи ҳамкорӣ, эътимод ва эҳтироми мутақобил бунёд меёбад, заминаи мусоид фароҳам месозад.

Дар асри XXI идомаи таҳкими сулҳи ҷаҳонӣ ташаккули механизмҳои нави ҳамкории байналмилалиро тақозо мекунад. Дар ҷаҳони муосир, ки вобастагии мутақобили давлатҳо рӯз аз рӯз бештар мегардад, масъалаи амният дигар танҳо дар доираи як давлат ҳалшаванда нест, балки хусусияти глобалӣ касб кардааст. Аз ҳамин сабаб, ташаббусҳои сатҳи байналмилалӣ, аз ҷумла пешниҳоди эълони даҳсолаи таҳкими сулҳ аҳамияти стратегии хос пайдо менамоянд. Чунин иқдомҳо на танҳо барои коҳиш додани низоъҳо, балки барои ташаккули муҳити устувори ҳамкории сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии давлатҳо низ хизмат мекунанд.

Дар чунин шароит нақши Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун пешбарандаи сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон боз ҳам равшантар мегардад. Тоҷикистон бо такя ба таҷрибаи нодири сулҳи худ тавонист мавқеи худро ҳамчун кишвари ҷонибдори муколамаи созанда ва ҳалли осоиштаи баҳсҳо дар арсаи байналмилалӣ устувор намояд. Мавқеи мазкур дар доираи Созмони Милали Муттаҳид низ эътироф гардида, боиси дастгирии якчанд ташаббусҳои муҳими ҷаҳонии Тоҷикистон шудааст. Пешниҳоди «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» маҳсули ҳамин сиёсати дурбинона ва таҷассуми ба сатҳи байналмилалӣ баровардани таҷрибаи сулҳи тоҷикон мебошад.

Қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид оид ба эълони солҳои 2027–2036 ҳамчун «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» дар асл як барномаи дарозмуддати сиёсӣ ва стратегиро таҷассум мекунад. Мазмуни он ба таҳкими ҳамкории давлатҳо дар самти пешгирии низоъҳо, рушди дипломатияи бисёрҷониба ва тақвияти нақши Созмони Милали Муттаҳид дар танзими муносибатҳои байналмилалӣ равона гардидааст. Ҳамзамон санади мазкур ба ташаккул ва густариши фарҳанги сулҳ таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуда, зарурати оғоз гардидани чунин фарҳангро аз сатҳи ҷомеаҳои миллӣ ва густариши он то арсаи байналмилалӣ таъкид мекунад.

Яке аз ҷанбаҳои муҳими ташаббуси мазкур таҳкими фаъолияти ниҳодҳои байналмилалӣ ва баланд бардоштани самаранокии онҳо мебошад. Дар шароити муосир бисёре аз низоъҳо натиҷаи нокифоя будани механизмҳои байналмилалии пешгирӣ ва танзими баҳсҳо ба шумор мераванд.

Аз ҳамин лиҳоз, татбиқи даҳсолаи байналмилалии сулҳ метавонад ба таҳкими нақши Созмони Милали Муттаҳид ҳамчун маркази асосии ҳамоҳангсозии сиёсати ҷаҳонӣ мусоидат намояд. Ҳамчунин амалисозии чунин иқдом барои рушди ҳуқуқи байналмилалӣ ва таҳкими принсипҳои адолати ҷаҳонӣ низ заминаи мусоид фароҳам меорад.

Дар чунин шароит Тоҷикистон ҳамчун давлати ташаббускор мавқеи хоси худро соҳиб гардидааст. Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон тавассути суханрониҳо ва пешниҳодҳои худ дар минбарҳои бонуфузи байналмилалӣ пайваста ба зарурати таҳкими сулҳ, густариши ҳамкорӣ ва пешгирии низоъҳо таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳониро ҷалб менамоянд. Чунин мавқеи созанда на танҳо самтҳои асосии сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистонро инъикос мекунад, балки дидгоҳи фарогири ҷаҳоние пешниҳод менамояд, ки дар меҳвари он манфиатҳои умумии инсоният қарор доранд.

Самти дигари муҳими татбиқи ташаббуси мазкур густариши ҳамкории ҷавонон дар сатҳи байналмилалӣ мебошад. Ҷавонон метавонанд тавассути иштирок дар барномаҳои таълимӣ, илмӣ ва фарҳангӣ, инчунин мубодилаи таҷриба ва дониш дар ташаккули муҳити сулҳпарварона саҳми муассир гузоранд. Дар ҷаҳони рақамии имрӯза имконоти нав барои густариши муколама, таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ ва рушди ҳамкории созанда фароҳам омадаанд, ки истифодаи самараноки онҳо метавонад ба таҳкими фарҳанги сулҳ мусоидати бештар намояд.

Аз нигоҳи иҷтимоӣ ва фарҳангӣ низ сулҳ асоси рушди устувори ҷомеа маҳсуб мешавад. Ҷомеаҳое, ки дар онҳо субот, ҳамдигарфаҳмӣ ва эътимоди мутақобил ҳукмфармо аст, барои рушди иқтисодӣ, илмӣ ва фарҳангӣ имконияти бештар доранд. Аз ҳамин рӯ, ташаббуси Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба эълони «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» танҳо иқдоми сиёсӣ набуда, балки барномаи фарогири рушди ҷаҳонӣ мебошад, ки татбиқи он метавонад ба таҳкими сулҳу субот ва пешрафти устувори ҷомеаи байналмилалӣ мусоидат намояд.

Ҳамин тавр, ташаббуси Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба пешбарии Қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид дар бораи эълони солҳои 2027–2036 ҳамчун «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» аз ҷумлаи муҳимтарин рӯйдодҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии сатҳи байналмилалӣ ба ҳисоб меравад. Арзиши чунин иқдом танҳо дар доираи муносибатҳои байналмилалии муосир маҳдуд намешавад, балки барои рушди минбаъдаи тамаддуни инсонӣ низ аҳамияти хос дорад. Пешниҳоди мазкур бори дигар собит месозад, ки сулҳ танҳо набудани ҷанг нест, балки раванди пайвастаи ҳамкорӣ, ҳамдигарфаҳмӣ, эътимод ва рушди муштараки давлатҳо мебошад, ки таҳкими он масъулияти умумии ҷомеаи ҷаҳонӣ ба шумор меравад.

Қатъномаи қабулшуда аз дидгоҳи стратегӣ имконият фароҳам меорад, ки ҷомеаи ҷаҳонӣ ба марҳалаи нави муносибатҳои байналмилалӣ ворид гардад. Дар меҳвари чунин муносибатҳо принсипҳои эътимод, масъулияти муштарак, эҳтироми мутақобил ва ҳамкории созанда қарор доранд. Амалӣ гардидани ҳадафҳои даҳсолаи байналмилалии сулҳ метавонад ба коҳиши низоъҳои мусаллаҳона, рушди дипломатияи бисёрҷониба, таҳкими фаъолияти ниҳодҳои байналмилалӣ ва такмили меъёрҳои ҳуқуқи байналмилалӣ мусоидат намояд. Ҳамзамон чунин иқдом барои густариши фарҳанги сулҳ ҳамчун арзиши умумибашарӣ дар сатҳи миллӣ ва байналмилалӣ заминаи мусоид фароҳам месозад.

Аз дидгоҳи сиёсӣ ва таърихӣ пешбарии чунин ташаббус бозгӯи мавқеи устувори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ мебошад. Дар солҳои соҳибистиқлолӣ кишвари мо бо роҳбарии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз давлати истиқболкунандаи кумакҳои байналмилалӣ ба кишвари ташаббускор ва пешниҳодкунандаи иқдомҳои сатҳи ҷаҳонӣ табдил ёфт. Маҳз ҳамин сиёсати дурбинона боис гардид, ки ҷомеаи ҷаҳонӣ Тоҷикистонро ҳамчун шарики боэътимод, ҷонибдори сулҳу субот ва ташаббускори ҳалли масъалаҳои муҳимми глобалӣ эътироф намояд.

Мавриди таъкид аст, ки ташаббусҳои байналмилалии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар самтҳои обу иқлим, рушди устувор, ҳифзи пиряхҳо ва таҳкими сулҳ силсилаи ягонаи сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистонро ташкил медиҳанд. Ҳадафи умумии ҳамаи ин иқдомҳо саҳм гузоштан дар таъмини амният, рушди устувор ва беҳтар намудани шароити зиндагии ҷомеаи ҷаҳонӣ мебошад.

Дар ҳамин замина қабули Қатъномаи «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» ҳамчун идомаи мантиқии сиёсати сулҳпарваронаи Тоҷикистон арзёбӣ мегардад.

Дар маҷмуъ, метавон хулоса намуд, ки ташаббуси навбатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Созмони Милали Муттаҳид қадами муҳим дар роҳи ташаккули низоми нави муносибатҳои байналмилалӣ ба ҳисоб меравад. Низоме, ки бар пояи сулҳ, ҳамкорӣ, эътимоди мутақобил ва рушди устувор бунёд ёфта, метавонад ба таъмини амнияти ҷаҳонӣ ва пешрафти ҷомеаи башарӣ мусоидат намояд. Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо пешниҳоди чунин ташаббуси дорои аҳамияти ҷаҳонӣ бори дигар мақому нуфузи Тоҷикистонро ҳамчун кишвари сулҳпарвар, ташаббускор ва ҷонибдори ҳамкории созандаи байналмилалӣ таҳким бахшиданд.

Метавон гуфт, ки «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (2027–2036)» танҳо барномаи сиёсӣ нест, балки дидгоҳи фарогири инсондӯстонаест, ки ба таҳкими сулҳ, рушди устувор ва ҳамзистии осоиштаи давлатҳо ва миллатҳо нигаронида шудааст. Татбиқи муваффақонаи ин ташаббус метавонад саҳифаи наверо дар таърихи муносибатҳои байналмилалӣ боз намояд, ки дар он ҳамкорӣ, эътимод, ҳамдигарфаҳмӣ ва масъулияти муштарак ҷойгузини низоъ, рақобати носолим ва мухолифатҳо хоҳанд шуд. Бешубҳа, чунин иқдоми таърихӣ саҳми Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмонро дар таҳкими сулҳу суботи ҷаҳонӣ дар хотираи ҷомеаи байналмилалӣ боз ҳам равшантар ва муассиртар сабт хоҳад кард.

Алишер РАҲИМЗОДА,
директори Институти математикаи ба номи А.Ҷураеви
Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон