ПАРЛАМЕНТ ВА ДИПЛОМАТИЯИ МИЛЛӢ: 35 СОЛИ ТАҶРИБАИ ДАВЛАТДОРИИ МУСТАҚИЛИ ТОҶИКИСТОН. Андешаҳои муовини Раиси Маҷлиси намояндагон Мавсума Муинӣ

ДУШАНБЕ, 08.09.2026 /АМИТ «Ховар»/. Дар таърихи миллатҳо рӯзҳое ҳастанд, ки бо тақвим ва рӯзҳое ҳастанд, ки бо тақдир муайян мешаванд. Рӯзи истиқлолияти давлатӣ барои халқи тоҷик аз ҷумлаи ҳамон рӯзҳое аст, ки аз ҳудуди як воқеаи сиёсӣ фаротар рафта, ба оғози давраи нави худшиносии миллӣ, эҳёи иродаи давлатдорӣ ва бозгашти миллат ба саҳнаи мустақили таърих табдил ёфтааст. Аз ҳамин нигоҳ, ҷашни 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон танҳо муносибати ҷамъбасти як марҳилаи замонӣ нест, балки фурсати тааммуқ ба роҳи тайшуда ва андешидан ба масъулияти роҳи дар пешистода мебошад.

Ҷумҳурии Тоҷикистон дар солҳои соҳибистиқлолии худ ба дастовардҳои бузурги таърихӣ ноил гардид, ки мавқеи кишварро на танҳо дар сатҳи миллӣ, балки дар арсаи байналмилалӣ низ ба таври назаррас мустаҳкам намуд.

Дар давоми 35 сол, ки даврони хифзи истиқлолияти воқеӣ, поягузорӣ ва таҳкими рукнҳои давлатдории миллӣ, ташаккули ҷомеаи демократӣ ва ҳуқуқбунёд, роҳандозии рушди устувори кишвар тавассути ислоҳоти фарогири сиёсиву иҷтимоӣ, эҳёи миллӣ ва фарҳангии халқи тоҷик буд, ҷумҳурӣ дар низоми байналмилалӣ бемайлон сиёсати бисёрсамтаро амалӣ намуд.

Дар ҷаҳони имрӯз, ки муносибатҳои байналмилалӣ ҳар рӯз шакли нав мегиранд, қудратҳо бозтақсим мешаванд, манфиатҳо бо суръати бесобиқа тағйир меёбанд ва рақобатҳои геополитикӣ ба умқи минтақаҳо ворид мешаванд, давлатҳое метавонанд мақоми устувори худро ҳифз кунанд, ки сиёсати хориҷии онҳо танҳо маҷмӯи муносибатҳои дипломатӣ набошад, балки таҷассуми ҷаҳонбинӣ, иродаи миллӣ ва тафаккури стратегии давлатдорӣ бошад. Тоҷикистон дар тӯли сию панҷ соли истиқлолият маҳз чунин роҳи давлатсозиро тай кардааст; роҳе, ки аз миёни озмоишҳои сангин гузашта, имрӯз ба мактаби хоси дипломатияи миллӣ табдил ёфтааст.

Агар имрӯз аз дипломатияи Тоҷикистон сухан мегӯем, бояд пеш аз ҳама аз мантиқи ташаккули он сухан гӯем. Зеро дипломатияи тоҷик дар шароити орому мукаммал ба вуҷуд наомадааст, он дар рӯзҳое шакл гирифт, ки худи мавҷудияти давлат таҳти таҳдид қарор дошт, ҷомеа дар гирдоби буҳрони сиёсӣ қарор гирифта буд ва сарнавишти миллат ба интихоби роҳи дуруст вобаста шуда буд. Аз ҳамин рӯ, таърихи сиёсати хориҷии Тоҷикистонро наметавон аз таърихи давлатсозии навини тоҷикон ҷудо донист.

Дар ҳамин нуқтаи таърих нақши Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун меъмори сиёсати хориҷии Тоҷикистони соҳибистиқлол маънои воқеии худро пайдо мекунад. Меъмор касест, ки пеш аз сохтани бино, асоси онро мегузорад, пеш аз баланд шудани деворҳо, тавозуни онҳоро муайян мекунад, пеш аз он ки дигарон натиҷаро бинанд, ӯ ояндаро дар нақша мебинад. Агар ба таърихи сию панҷ соли гузашта назар афканем, мебинем, ки сиёсати хориҷии Тоҷикистон маҳз бо ҳамин мантиқ ташаккул ёфтааст: аввал ҳифзи давлат, баъд таҳкими давлатдорӣ ва сипас боло бурдани мақоми давлат дар ҷомеаи ҷаҳонӣ.

Ҳақиқати таърих ин аст, ки истиқлолият барои Тоҷикистон на аз роҳи гузариши ороми сиёсӣ, балки дар остонаи фурӯпошии як низоми ҷаҳонӣ фаро расид. Ҷумҳурии Тоҷикистон соҳибистиқлол гардид, дар ҳоле ки ҳанӯз таҷрибаи мустақили дипломатӣ надошт, шабакаи намояндагиҳои хориҷӣ маҳдуд буд ва низоми ҳуқуқии муносибатҳои байналмилалӣ ҳанӯз шакли комил нагирифта буд. Баъдтар буҳрони сиёсӣ ва ҷанги шаҳрвандӣ ин мушкилотро ба дараҷае амиқ гардонданд, ки масъала дигар танҳо идораи давлат набуд, масъала ҳифзи худи давлат буд.

Дар чунин шароит Иҷлосияи XVI Шурои Олӣ ба нуқтаи гардиши таърихи тоҷикон табдил ёфт. Ин иҷлосия танҳо ҳайати роҳбариятро тағйир надод, он мантиқи давлатдориро дигар кард. Маҳз аз ҳамин ҷо равшан гардид, ки Тоҷикистон барои наҷоти худ танҳо ба қувваи низомӣ ё тадбирҳои дохилӣ такя карда наметавонад, кишвар бояд ҷомеаи байналмилалиро ба шарики сулҳсозӣ табдил диҳад, эътимоди давлатҳоро ба даст оварад ва дипломатияро ба яке аз сутунҳои асосии давлатдорӣ мубаддал созад.

Дар ҳамин замина муроҷиатномаи таърихии муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба халқи Тоҷикистон аз 12 декабри соли 1992 аҳаммияти махсус пайдо мекунад. Вақте он суханон садо медоданд, онҳо танҳо баёни вазифаҳои як ҳукумат набуданд, онҳо нақшаи эҳёи давлат буданд. Дар он ҷо масъалаи барқарор намудани муносибатҳои дипломатӣ, ворид шудан ба ҷомеаи ҷаҳонӣ, мутобиқ намудани қонунгузорӣ ба меъёрҳои байналмилалӣ ва таҳкими ҳамкорӣ бо кишварҳои ҳамсоя ҳамчун вазифаҳои аввалиндараҷаи давлат муайян гардиданд. Имрӯз, баъди сию панҷ сол, метавон гуфт, ки бисёре аз дастовардҳои дипломатияи Тоҷикистон маҳз аз ҳамин биниши стратегӣ сарчашма гирифтаанд.

Баъдан, дар Иҷлосияи XVI Шурои Олӣ, принсипе баён гардид, ки то имрӯз меҳвари сиёсати хориҷии Тоҷикистон боқӣ мондааст: эҳтироми ҳуқуқи байналмилалӣ, нигоҳ доштани тавозуни манфиатҳо ва роҳандозии сиёсати хориҷии мувозин ва прагматикӣ. Дар замоне ки бисёр давлатҳои навистиқлол ҳанӯз роҳи худро ҷустуҷӯ мекарданд, ҳамин ҷаҳонбинӣ барои Тоҷикистон заминаи ташаккули мактаби мустақили дипломатия гардид.

Шояд маҳз ҳамин ҷо фарқи давлатсозии устувор аз давлатдории мавсимӣ ошкор мегардад. Давлатҳое ҳастанд, ки рӯйдодҳоро пайравӣ мекунанд, ва давлатҳое ҳастанд, ки барои рӯйдодҳо самт муайян мекунанд. Тоҷикистон дар тӯли ин солҳо кӯшиш кардааст, ки аз доираи вокуниш ба воқеаҳо берун омада, ба сатҳи ташаббускорӣ бирасад. Ин роҳ аз сулҳи миллӣ оғоз шуд, бо сиёсати «дарҳои кушода» таҳким ёфт ва имрӯз дар ташаббусҳои ҷаҳонии Тоҷикистон дар масъалаҳои об, пиряхҳо ва сулҳи байналмилалӣ идома дорад.

Дар ин ҳама раванд як ҳақиқат равшан боқӣ мемонад: дипломатия вақте пойдор мегардад, ки аз фарҳанги миллат, аз таърихи давлатдорӣ ва аз ҷаҳонбинии масъулиятшиносонаи роҳбарӣ неру гирад. Барои ҳамин, сухан гуфтан аз сиёсати хориҷии Тоҷикистон дар воқеият сухан гуфтан аз фалсафаи давлатдорие мебошад, ки дар он ҳифзи манфиатҳои миллӣ, эҳтироми ҳуқуқи байналмилалӣ ва масъулияти таърихӣ дар назди миллат ҳамчун арзишҳои ҷудонашаванда ба ҳам пайвастаанд.

Маҳз дар ҳамин нуқта мо бо яке аз муҳиммтарин хусусиятҳои мактаби давлатдории Тоҷикистони соҳибистиқлол рӯ ба рӯ мешавем, ки он аз таҷрибаи бисёр кишварҳои навистиқлол фарқ мекунад, зеро дар аксари давлатҳо сиёсати хориҷӣ баъди ба эътидол омадани вазъи дохилӣ шакл мегирад, аммо дар Тоҷикистон он ҳамзамон бо раванди эҳёи давлатдорӣ ба вуҷуд омад ва ба ҳамин сабаб дипломатия аз оғоз вазифаи дугонаро бар дӯш гирифт: аз як тараф, муаррифии давлат дар ҷомеаи ҷаҳонӣ ва аз тарафи дигар, истифодаи имкониятҳои байналмилалӣ барои ҳифзи худи давлат.

Инро танҳо бо нигоҳ ба рӯйдодҳои солҳои 1993–1997 метавон дарк кард. Агар он рӯзҳо роҳбарияти давлат танҳо ба ҳалли масъалаҳои дохилӣ маҳдуд мешуд, эҳтимол Тоҷикистон солҳои дароз аз ҷомеаи ҷаҳонӣ дур мемонд, аммо муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон масъалаи сулҳро аз доираи як масъалаи дохилӣ ба масъалаи байналмилалии масъулияти муштарак табдил доданд ва маҳз ҳамин ҷаҳонбинӣ боис гардид, ки Созмони Милали Муттаҳид, дигар ниҳодҳои байналмилалӣ ва давлатҳои дӯст ба раванди сулҳи тоҷикон фаъолона ҷалб гарданд.

Бояд эътироф намуд, ки ин танҳо натиҷаи фаъолияти дипломатҳои касбӣ набуд, ин пеш аз ҳама натиҷаи эътимоде буд, ки шахсияти Роҳбари давлат тавонист дар сатҳи байналмилалӣ ба вуҷуд оварад. Дипломатия дар ниҳоят санъати эҷоди эътимод аст, зеро давлатҳо бештар аз сухан ба ирода ва бештар аз ваъда ба устувории мавқеъ эътимод мекунанд. Тоҷикистон маҳз ҳамин эътимодро дар солҳои душвортарини таърихи худ ба даст овард.

Вақте баъди зиёда аз панҷ соли гуфтушунид Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ ба имзо расид, ҷомеаи ҷаҳонӣ танҳо анҷоми як ҷангро ҷашн нагирифт, ҷомеаи ҷаҳонӣ ба пайдоиши як таҷрибаи нав дар фарҳанги сулҳофарӣ шоҳид шуд, таҷрибае, ки баъдан худи Пешвои миллат онро «дастоварди нодиртарини даврони истиқлол» номиданд ва воқеан ҳамин таҷриба ба мактаби омӯзиши сулҳ дар сатҳи байналмилалӣ табдил ёфт.

Дар ҳамин ҷо маънои воқеии он сухани таърихӣ равшан мегардад, ки дипломатия вақте арзиш пайдо мекунад, ки натиҷаи он дар зиндагии мардум эҳсос шавад, зеро агар сулҳ танҳо дар саҳифаҳои санадҳо боқӣ монад, давлат устувор намегардад, аммо вақте сулҳ ба эҳёи иқтисод, ба бозгашти гурезаҳо, ба барқароршавии мактабҳо, роҳҳо ва зиндагии мардум роҳ мекушояд, он гоҳ дипломатия аз ҳунари гуфтушунид ба санъати давлатдорӣ табдил меёбад.

Дар илми сиёсатшиносӣ мафҳуме вуҷуд дорад, ки дар забони тоҷикӣ камтар истифода мешавад, вале барои дарки таҷрибаи Тоҷикистон аҳамияти асосӣ дорад ва он мафҳуми «давлатмадор» аст. Тафовути давлатмадор аз сиёсатмадор дар он аст, ки сиёсатмадор метавонад ба масъалаҳои рӯз ҷавоб диҳад, аммо давлатмадор барои даҳсолаҳо замина мегузорад. Сиёсатмадор метавонад қарор қабул кунад, вале давлатмадор роҳи таърихро муайян мекунад.

Агар ба таҷрибаи давлатҳои муваффақи асри ХХ назар кунем, мебинем, ки шахсиятҳое чун Шарл де Гол, Дэн Сяопин ё Индира Гандӣ бештар бо он хотир мондаанд, ки тавонистанд давлатро аз марҳилаи буҳрон ба марҳилаи устуворӣ гузаронанд. Дар таҷрибаи Тоҷикистон низ ҳамин мантиқ дида мешавад: Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон сиёсати хориҷиро на ҳамчун маҷмӯи муносибатҳои расмӣ, балки ҳамчун унсури ҷудонашавандаи давлатсозӣ ташаккул доданд.

Биниши стратегӣ маҳз дар ҳамин ҷо падидор мешавад. Ҳанӯз дар Иҷлосияи XVI Шурои Олӣ он андеша садо дод, ки сиёсати хориҷии Тоҷикистон бояд «мувозин ва прагматикӣ» бошад, аз пайравии якҷониба холӣ бошад ва танҳо ба манфиатҳои олии Тоҷикистон такя кунад. Агар имрӯз ин суханон оддӣ ба назар расанд, бояд ба ёд овард, ки онҳо дар солҳои ибтидои низоми бисёрқутбаи ҷаҳонӣ садо дода буданд, вақте бисёр давлатҳо ҳанӯз роҳи худро меҷустанд.

Ин пешбинӣ имрӯз аҳаммияти худро боз ҳам бештар нишон медиҳад. Ҷаҳони имрӯз аз ҷаҳони соли 1993 фарқ мекунад, аммо принсипи асосие, ки он вақт гузошта шуд, тағйир наёфтааст: ҳифзи соҳибистиқлолӣ, нигоҳ доштани тавозуни манфиатҳо ва роҳ надодан ба вобастагии якҷониба.

Вақте соли 2002 Сарвари давлат сиёсати «дарҳои кушода»-ро эълон намуданд, баъзеҳо онро танҳо ҳамчун тағйири шакли муносибатҳои хориҷӣ қабул карданд, аммо воқеият нишон дод, ки ин консепсия аз як тактикаи дипломатӣ фаротар буда, ҷаҳонбинии томи давлатдориро таҷассум мекунад.

«Дарҳои кушода» маънои боз будани давлатро дорад, аммо на ба маънои аз даст додани ҳувият ва манфиатҳои миллӣ, баръакс, он маънои эътимод ба нерӯи худ, омодагӣ ба ҳамкорӣ ва қобилияти ҳифзи манфиатҳои миллӣ дар шароити ҳамгироии ҷаҳониро ифода мекунад. Ин аст фарқи асосии ин сиёсат аз бисёр моделҳои дигар: Тоҷикистон ҳамкориро интихоб кард, аммо вобастагиро не; муколамаро интихоб кард, аммо аз ҳуқуқи худ ба интихоби мустақил даст накашид.

Дар ҷаҳоне, ки рақобатҳои геополитикӣ рӯз ба рӯз шиддат мегиранд, нигоҳ доштани чунин тавозун худ дастоварди бузурги дипломатӣ мебошад.

Дипломатияи Тоҷикистон имрӯз дигар танҳо дар ҳалли масъалаҳои минтақавӣ маҳдуд намемонад. Агар солҳои аввали истиқлолият масъалаҳои асосӣ сулҳ, амният ва эҳёи давлат буданд, имрӯз Тоҷикистон ба кишваре табдил ёфтааст, ки масъалаҳои умумибашариро ба рӯзномаи байналмилалӣ ворид мекунад.

Бузургтарин намунаи ҳамин таҳаввул ташаббусҳои ҷаҳонӣ дар масъалаи об мебошанд. Аз Соли байналмилалии оби тоза то Даҳсолаи «Об барои ҳаёт», аз Даҳсолаи «Об барои рушди устувор» то Конфронсҳои сатҳи баланди раванди оби Душанбе — ҳамаи ин нишон медиҳад, ки Тоҷикистон тавонист масъалаеро, ки аз ҷуғрофиёи худ сарчашма мегирад, ба масъалаи тамоми башарият табдил диҳад.

Ин ҷо як нуктаи фалсафӣ вуҷуд дорад. Давлатҳое ҳастанд, ки танҳо аз мушкилоти худ мегӯянд, вале давлатҳое низ ҳастанд, ки аз мушкилоти худ роҳи ҳалли умумиро меофаранд. Тоҷикистон роҳи дуюмро интихоб кард.

Имрӯз масъалаи ҳифзи пиряхҳо низ ба ҳамин раванд дохил мешавад. Ташаббусҳои байналмилалии Тоҷикистон дар ин самт ва баргузории чорабиниҳои ҷаҳонӣ дар Душанбе нишон медиҳанд, ки кишвар аз мавқеи қабулкунандаи қарорҳо ба мавқеи ташаббускори рӯзномаи байналмилалӣ гузаштааст. Ин аст таҳаввули воқеии сиёсати хориҷӣ.

Ва агар имрӯз Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид қатъномаи марбут ба «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда (2027–2036)»-ро қабул мекунад, бояд онро низ дар ҳамин пайдарҳамии мантиқӣ дид: аз сулҳи миллӣ ба сулҳи ҷаҳонӣ; аз таҷрибаи худ ба пешниҳод барои башарият.

Дар ҷаҳони имрӯз парламентҳо ба яке аз муҳимтарин майдонҳои муколама, эҷоди эътимод ва таҳкими муносибатҳои байнидавлатӣ табдил ёфтаанд. Маҳз ҳамин хусусият дипломатияи парламентиро ба яке аз воситаҳои муҳими сиёсати хориҷии муосир табдил додааст.

Таҷрибаи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ин самт низ марҳилаҳои муайяни ташаккул ва рушдро тай кардааст. Агар дар солҳои аввали истиқлолият вазифаи асосӣ ба вуҷуд овардани пояҳои ҳуқуқӣ ва бунёдӣ муносибатҳои байналмилалӣ бошад, имрӯз Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун ниҳоди олии намояндагӣ дар рушди муколамаи байналмилалӣ ва муносибатҳои байнипарламентӣ нақши фаъол дорад.

Аз ҳамин рӯ, дипломатияи парламентӣ барои Тоҷикистон танҳо шакли нави фаъолияти байналмилалӣ нест. Он идомаи мантиқии ҳамон мактаби давлатдориест, ки дар солҳои аввали истиқлолият таҳти роҳбарии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ташаккул ёфт.

Дар ин раванд парламент ҳамчун ниҳоди намояндагӣ вазифаи муҳим дорад: дастовардҳои давлатро муаррифӣ кардан, мавқеи миллиро ҳимоя намудан, бо парламентҳои дигар кишварҳо робитаҳои эътимоднок барқарор кардан ва барои рушди муносибатҳои дӯстона заминаҳои нав фароҳам овардан.

Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон, ҳар яке дар доираи салоҳияти худ, дар таҳкими робитаҳо бо парламентҳои кишварҳои хориҷӣ, фаъолияти созмонҳои байналмилалии парламентӣ, мубодилаи таҷрибаи қонунгузорӣ ва муаррифии мавқеи Ҷумҳурии Тоҷикистон саҳм мегузоранд.

Ин раванд аз сиёсати дурбинонаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон маншаъ гирифта, ҳамчун як ҷузъи муҳими сиёсати хориҷӣ ва фарҳанги давлатдории миллӣ пайваста такмил меёбад. Идомаи ин самт дар фаъолияти насли ҷавони парлумонии кишвар пайванди мантиқӣ пайдо намуд. Зеро мактаби сиёсӣ, пеш аз ҳама, мактаби арзишҳо, андеша ва масъулият аст. Он на бо такрори шаклҳо, балки бо ҳифзи моҳият ва мутобиқ намудани он ба талаботи замон пойдор мегардад.

Имрӯз ҳузури Тоҷикистон дар Иттиҳоди байнипарламентӣ, Ассамблеяи парламентии ИДМ, Ассамблеяи парламентии Созмони ҳамкории исломӣ, Ассамблеяи парламентии Осиё ва дигар сохторҳои байналмилалии парламентӣ нишон медиҳад, ки дипломатияи парламентӣ ба ҷузъи муҳими фаъолияти байналмилалии кишвар табдил ёфтааст.

Қудрати дипломатияи парламентӣ дар он аст, ки он на танҳо байни давлатҳо, балки байни одамон, ҷомеаҳо ва фарҳангҳо робита месозад. Агар дипломатияи анъанавӣ роҳи расмии муколамаи давлатҳоро боз кунад, дипломатияи парламентӣ метавонад ин роҳро бо эътимоди мардум, таҷрибаи қонунгузорон ва робитаҳои мустақими намояндагони миллатҳо устувор намояд.

Тавассути дипломатияи парламентӣ метавон имкониятҳои ҷалби сармоягузорӣ, мубодилаи таҷриба, ҳалли мушкилоти минтақавӣ ва ҷаҳонӣ, таҳкими сулҳ ва амниятро низ ба таври муассир ба роҳ монд, дар ин самт Парламенти Тоҷикистон на танҳо ҳамчун созмондиҳандаи қонунгузорӣ, балки ҳамчун узви фаъоли ҷомеаи ҷаҳонӣ метавонад нақши калидӣ дошта бошад.

Аз ин рӯ, барои Ҷумҳурии Тоҷикистон рушди минбаъдаи дипломатияи парламентӣ на танҳо зарурати замон, балки имконияти муҳими таҳкими мавқеи кишвар дар низоми муносибатҳои байналмилалӣ, ҳимояи манфиатҳои миллӣ ва саҳмгузорӣ дар ҳалли масъалаҳои минтақавию ҷаҳонӣ мебошад.

Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни суханронии худ ба муносибати 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷамъомади тантанавӣ 8 сентябри  соли 2026 дар Театри тозабунёди миллӣ баён доштанд, ки “Тоҷикистон тайи 35 соли истиқлол сиёсати хориҷии мутавозин, мусолиатомез ва созандаро пеш гирифта, бар пояи усули “дарҳои кушода” соҳиби мақоми шоиста дар арсаи ҷаҳонӣ гардид.

Дар анҷом мехоҳам ба ҳамон андешае баргардам, ки оғози суханронӣ аз он оғоз шуда буд: давлат танҳо маҷмӯи ниҳодҳо нест; давлат амонати таърих аст ва сиёсати хориҷӣ оинаест, ки дар он қадри ҳамин амонат намоён мешавад.

Сию панҷ соли истиқлолият нишон дод, ки давлатдорӣ бо як қарор оғоз мешавад, аммо бо садҳо қарори дуруст идома меёбад. Истиқлолият бо як санади сиёсӣ эълон мешавад, аммо бо фарҳанги масъулият ҳифз мегардад. Дипломатия бо як мулоқот оғоз мешавад, аммо бо эътимоди солҳо устувор мемонад.

Имрӯз Тоҷикистон дар ҷомеаи ҷаҳонӣ ҳамчун кишвари сулҳпарвар, ташаббускор ва ҷонибдори муколама шинохта мешавад. Ин мақом худ аз худ ба вуҷуд наомадааст. Он натиҷаи роҳест, ки аз рӯзҳои сангини Иҷлосияи XVI оғоз ёфт, аз мактаби сулҳи тоҷикон гузашт, бо сиёсати «дарҳои кушода» таҳким ёфт ва имрӯз дар ташаббусҳои ҷаҳонии Тоҷикистон таҷассуми худро меёбад.

Аз ҳамин нигоҳ, метавон гуфт, ки муҳимтарин мероси сиёсати хориҷии Тоҷикистони соҳибистиқлол на танҳо сафоратҳо, созишномаҳо ва қатъномаҳои байналмилалӣ мебошанд. Муҳимтарин мерос он ҷаҳонбинии давлатдорист, ки ҳифзи манфиатҳои миллӣ, эҳтироми ҳуқуқи байналмилалӣ, тавозуни муносибатҳо ва масъулияти таърихиро ба ҳам пайваст ва ҳамин ҷаҳонбинӣ аст, ки Тоҷикистонро имрӯз дар миёни ҷомеаи ҷаҳонӣ бо эътибори хос муаррифӣ мекунад.

Ва чунонки Ҳофизи Шерозӣ бо ҳикмати ҷовидонаи худ фармудааст:

Дарахти дӯстӣ биншон, ки коми дил ба бор орад,
Ниҳоли душманӣ баркан, ки ранҷи бешумор орад.

Бигузор ҳамин ҳикмат ҳамеша рӯҳи дипломатияи Тоҷикистон бошад, дипломатияе, ки аз фарҳанги ҳазорсолаи миллат неру мегирад, ба манфиатҳои давлат хизмат мекунад ва барои наслҳои оянда роҳи сулҳ, эътимод ва ҳамкории созандаро ҳамвор месозад.

Мавсума МУИНӢ,
муовини Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон,
номзади илмҳои таърих