КОНФРОНСИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САТҲИ БАЛАНД ОИД БА ҲИФЗИ ПИРЯХҲО. Пиряхҳо сайёраро бо оби тоза таъмин менамоянд

ДУШАНБЕ, 26.05.2025 /АМИТ «Ховар»/. 29-31 май Тоҷикистон мизбони Конфронси байналмилалии сатҳи баланд оид ба ҳифзи пиряхҳо мегардад.

Конфронси байналмилалии сатҳи баланд оид ба ҳифзи пиряхҳо дар доираи Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо эълон гардидани соли 2025, ки бо ташаббуси Президенти Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар иҷлосияи 77-уми Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид моҳи декабри соли 2022 дастгирӣ ёфт, гузаронида мешавад.

Дар суҳбат бо АМИТ «Ховар» ходими илмии Маркази омӯзиши пиряхҳои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Ганҷина Ҳоҷизода оид ба нақш ва ҳифзи пиряхҳо чунин ибрози назар намуд:

— Пиряхҳо дар ҳаёти инсоният нақши муҳим доранд, зеро онҳо сайёраро бо оби тоза таъмин мекунанд, иқлимро танзим менамоянд ва гуногунии биологиро нигоҳ медоранд. Аммо гармшавии глобалӣ ва омилҳои антропогенӣ ба мавҷудияти онҳо таҳдид менамоянд. Пиряхҳо тақрибан 68–70 фоизи захираҳои оби тозаи ҷаҳонро дар бар мегиранд ва дарёҳое, аз қабили Ҳинд ва Гангро, ки ба беш аз як миллиард нафар дар Осиё об медиҳанд, таъмин мекунанд. Онҳо инчунин иқлимро тавассути инъикоси радиатсияи Офтоб танзим д ва экосистемаҳои нодирро дастгирӣ менамоянд. Аз ҷиҳати иқтисодӣ пиряхҳо барои гидроэнергетика, кишоварзӣ ва туризм муҳим мебошанд. Масалан, дар Перу неругоҳҳои гидроэлектрикӣ, ки аз пиряхҳо вобастаанд, 80 фоизи неруи барқро таъмин менамоянд.

Тағйирёбии иқлим, ки аз партови газҳои гулхонаӣ ба вуҷуд меояд, обшавии пиряхҳоро суръат мебахшад. Тибқи маълумоти Созмони ҷаҳонии метеорологӣ, аз солҳои 1980 то 2020 обшавии пиряхҳо ба ҳисоби миёна 20 фоиз афзоиш ёфтааст. Ин боиси баланд шудани сатҳи баҳр ва норасоии об мегардад, ки низоъҳоро дар минтақаҳои хушк суръат мебахшад.

Ҳифзи пиряхҳо талаб мекунад, ки партови газҳои гулхонаӣ коҳиш дода шавад. Ҳамкории байналмилалӣ ва баланд бардоштани огоҳии ҷомеа низ барои нигоҳдории пиряхҳо барои наслҳои оянда зарур аст.

Пиряхҳо вазифаҳои зиёдеро иҷро менамоянд, ки барои устувории экосистемаҳо ва некӯаҳволии ҷомеаҳои инсонӣ муҳиманд.

Нигоҳдории гуногунии биологӣ 

Экосистемаҳои пиряхӣ намудҳои сардидӯст, ба монанди ҳашароти пиряхиро дастгирӣ мекунанд, ки нобудшавии онҳо ба занҷираҳои ғизоӣ таҳдид менамояд.

Аҳамияти иқтисодӣ 

Пиряхҳо оби неругоҳҳои гидроэлектрикиро таъмин менамоянд. Масалан, дар Перу онҳо тақрибан 80 фоизи неруи барқро таъмин мекунанд. Онҳо инчунин кишоварзиро дар минтақаҳои хушк, ба монанди Осиёи Марказӣ дастгирӣ ва сайёҳонро ҷалб намуда, ба рушди иқтисодии минтақаҳои кӯҳӣ мусоидат мекунанд.

Таҳдиди асосӣ ба пиряхҳо гармшавии глобалӣ аст, ки аз партови газҳои гулхонаии антропогенӣ ба вуҷуд меояд.

Омилҳои антропогенӣ   

Партовҳои саноатӣ, буридани ҷангалҳо ва истифодаи сӯзишвории фоиданок таъсири гулхонаиро пурзӯр менамоянд.   Барои нигоҳдории пиряхҳо чораҳои мукаммал зарур ҳастанд, ки ҳамкории байналмилалӣ, таҳқиқоти илмӣ ва технологияҳои инноватсиониро дар бар мегиранд. 

Коҳиши партови газҳои гулхонаӣ 

Қадами асосӣ иҷрои Созишномаи Париж аст, ки ба маҳдуд намудани гармшавии глобалӣ то 1,5°C нигаронида шудааст. Ин талаб мекунад, ки ба манбаъҳои барқароршаванда гузашта, самаранокии энергия баланд бардошта шавад ва истифодаи сӯзишвории фоиданок коҳиш дода шавад.

Огоҳсозӣ ва ҷалби ҷомеа 

Баланд бардоштани огоҳии ҷомеа тавассути барномаҳои таълимӣ ва маъракаҳои расонаӣ ба ташаккули рафтори аз ҷиҳати экологӣ масъулиятнок мусоидат менамояд. Ҷалби ҷомеаҳои маҳаллӣ дар мониторинги пиряхҳо дастгирии ҷамъиятиро пурзӯр мекунад.

Хулоса, пиряхҳо асоси ҳаёти инсоният мебошанд, зеро онҳо сайёраро бо оби тоза таъмин мекунанд, иқлимро танзим менамоянд ва гуногунии биологиро нигоҳ медоранд. Обшавии онҳо, ки аз гармшавии глобалӣ суръат гирифтааст, барои экосистемаҳо ва рушди устувор таҳдиди ҷиддӣ дорад.

Ҳифзи пиряхҳо амалиёти фаврӣ, аз ҷумла коҳиши партовҳои газҳои гулхонаӣ, татбиқи технологияҳои инноватсионӣ ва ҳамкории байналмилалиро талаб менамояд.

АКС: АМИТ «Ховар»