ОМОРИ МУОСИР ВА ЗАРУРАТИ ТАРБИЯИ КАДРҲОИ РАҚОБАТПАЗИР. Андешаҳо дар ин маврид

ДУШАНБЕ, 14.08.2026 /АМИТ «Ховар»/. Дар ҷаҳони муосир, ки равандҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ, демографӣ ва технологӣ бо суръати бесобиқа тағйир меёбанд, маълумоти дақиқ, боэътимод ва саривақтӣ ба яке аз муҳимтарин захираҳои рушди давлат табдил ёфтааст. Агар дар гузашта сармояи моддӣ, захираҳои табиӣ ва истеҳсолот асоси иқтидори давлат ба ҳисоб мерафтанд, имрӯз иттилоот ва қобилияти дуруст ҷамъоварӣ, коркард, таҳлил ва истифода намудани он ба яке аз омилҳои калидии рақобатпазирии миллӣ мубаддал гардидааст.

— Дар ин раванд омор на танҳо маҷмуи рақамҳо, ҷадвалҳо ва нишондиҳандаҳо, балки воситаи муҳими шинохти воқеияти иқтисодиву иҷтимоӣ, арзёбии натиҷаҳои сиёсати давлатӣ, муайян намудани мушкилот, пешгӯии равандҳо ва қабули қарорҳои асоснок мебошад.

Маҳз аз ҳамин нуқтаи назар омори муосирро метавон яке аз пояҳои рушди устувори давлат ва ҷомеа арзёбӣ намуд. Зеро бе маълумоти боэътимод муайян кардани самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ, баҳодиҳии натиҷаҳои барномаҳои миллӣ, муайян намудани сатҳи зиндагии аҳолӣ, таҳлили бозори меҳнат, пешбинии рушди иқтисодӣ ва арзёбии таъсири равандҳои ҷаҳонӣ ба иқтисоди миллӣ ниҳоят душвор аст.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон низ дар даврони соҳибистиқлолӣ ба ташаккул ва рушди низоми миллии омор таваҷҷуҳи пайваста зоҳир гардида, заминаҳои ҳуқуқӣ, институтсионалӣ ва методологии он тадриҷан такмил ёфтанд. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи омори давлатӣ» муносибатҳои ҳуқуқиро дар самти фаъолияти оморӣ, ҷамъоварӣ, коркард, истифода, паҳн ва ҳифзи маълумоти омори расмӣ танзим менамояд.

Идоракунии муосир бе истифодаи далел ва маълумоти воқеӣ тасаввурнопазир аст. Ҳар қарор дар самти рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ, маориф, тандурустӣ, шуғл, саноат, кишоварзӣ, энергетика, ҳифзи муҳити зист ва дигар соҳаҳо бояд ба таҳлили воқеии вазъият такя намояд.

Масалан, барои муайян кардани он ки дар кадом минтақаҳо ҷойи нави кор бештар зарур аст, кадом соҳаҳо ба кадрҳои нав ниёз доранд, сатҳи даромади аҳолӣ чӣ гуна тағйир меёбад, кадом бахшҳои иқтисод босуръат рушд мекунанд ва кадом самтҳо ба дастгирии иловагӣ эҳтиёҷ доранд, маълумоти оморӣ зарур аст. Бо ибораи дигар, омор имкон медиҳад, ки вазъи имрӯзаро бинад ва фардоро бо далел пешбинӣ намояд.

Аз ин рӯ, оморро метавон «оинаи иқтисод ва ҷомеа» номид. Аммо ин оина танҳо дар ҳолате воқеиятро дуруст инъикос мекунад, ки маълумоти он бо сифати баланд ҷамъоварӣ ва коркард шуда, методологияи дуруст истифода шавад.

Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон низ таъкид мекунад, ки дар шароити муносибатҳои иқтисоди бозорӣ бе ҳисобу китоб, таҳлили натиҷаҳои фаъолият ва ба нақша гирифтани имконият пешрафти мунтазам таъмин карда намешавад.

Дар шароити муосир аҳамияти омор, махсусан дар заминаи татбиқи Ҳадафҳои рушди устувор бештар мегардад. Ҳадафҳои рушди устувор доираи васеи масъалаҳои марбут ба бартараф намудани камбизоатӣ, таъмини саломатӣ ва таҳсилоти босифат, шуғли муносиб, рушди иқтисодӣ, коҳиши нобаробарӣ, ҳифзи муҳити зист ва дигар самтҳои муҳими ҳаёти инсонро дар бар мегиранд.

Барои арзёбии пешрафт дар ҳар яке аз ин самтҳо маълумоти омории дақиқ зарур аст. Бе нишондиҳандаҳои оморӣ муайян намудани он ки ҷомеа ба кадом натиҷа расидааст ва то ҳадафи пешбинишуда чӣ қадар роҳ боқӣ мондааст, имконнопазир мебошад.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон низ низоми омори миллӣ ба масъалаи мониторинги Ҳадафҳои рушди устувор таваҷҷуҳи махсус медиҳад. Дар сохтори иттилоотии Агентии омор бахши алоҳидаи «Ҳадафҳои рушди устувор то 2030» пешбинӣ шудааст.

Ба даст овардани Истиқлоли давлатӣ барои тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеаи Тоҷикистон марҳилаи нави таърихиро оғоз намуд. Дар баробари ташаккули низоми нави давлатдорӣ зарурати ташкили низоми муосири омори миллӣ низ ба миён омад.

Дар даврони соҳибистиқлолӣ мақомоти омори кишвар барои такмили ҷамъоварӣ, коркард ва паҳн намудани маълумоти оморӣ, мутобиқ намудани методология ба стандартҳои байналмилалӣ ва баланд бардоштани иқтидори касбии кормандон тадбирҳои пайваста амалӣ менамоянд. Аз ҷумла, дар доираи барномаҳои рушди омор гузариш ба ҳисоботи электронии оморӣ, такмили методология, рушди низоми паҳнкунии иттилоот ва баланд бардоштани малакаи касбии кормандон ба роҳ монда шудааст.

Яке аз дастовардҳои муҳим дар ин самт ташаккули низоми стратегии рушди омор мебошад. «Стратегияи миллии рушди омори Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030» бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 27 ноябри соли 2019 тасдиқ шудааст. Ин санад аҳамияти оморро ҳамчун яке аз ҷузъҳои муҳими низоми идоракунии давлатӣ боз ҳам тақвият бахшида, барои рушди минбаъдаи омори расмӣ замина фароҳам меорад.

Дар даврони соҳибистиқлолӣ яке аз омилҳои муҳими рушди низоми омори кишвар таваҷҷуҳи пайвастаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва роҳбарияти давлат ба ин соҳа мебошад.

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аҳамияти баҳисобгирии дақиқ ва истифодаи маълумоти омориро дар идоракунии самараноки иқтисодиёт таъкид намудаанд. Дар сомонаи расмии Агентии омор чунин андешаи Сарвари давлат оварда шудааст: «Баҳисобгирии оморӣ воситаи самарабахши ба низом даровардан ва таҳияи дурнамои фаъолияти субъектҳои иқтисодӣ ба шумор меравад». Ин андеша моҳияти воқеии оморро дар низоми идоракунии давлатӣ равшан ифода мекунад. Зеро баҳисобгирии дуруст имкон медиҳад, ки имконият муайян, захираҳо самаранок истифода ва дурнамоҳо бо назардошти вазъи воқеӣ таҳия карда шаванд.

Таваҷҷуҳи давлат ба соҳаи оморро метавон дар татбиқи барномаҳои рушди низоми оморӣ, ҷорӣ намудани технологияҳои муосир, гузаронидани барӯйхатгириҳо ва таҳкими иқтидори кадрӣ мушоҳида намуд.

Қадами тоза ва муҳим дар ин самт Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 6 июни соли 2026 мебошад, ки тибқи он барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзили Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 1 то 31 октябри соли 2030 гузаронида мешавад. Ташкил, гузаронидан, коркард, ҷамъбаст ва нашри натиҷаҳои он ба зиммаи Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон вогузор гардидааст.

Муҳим он аст, ки дар ин фармон барои омодагӣ ва гузаронидани барӯйхатгирии соли 2030 ҷалби кормандони иловагӣ дар дастгоҳи марказӣ, воҳидҳои ҳудудӣ ва мақомоти омори шаҳру ноҳияҳо пешбинӣ шудааст. Ин далел шаҳодат медиҳад, ки барои татбиқи чорабиниҳои калони оморӣ кадрҳои соҳибкасб ва омодагии касбии онҳо аҳамияти ҳалкунанда доранд.

Ҷомеаи муосир ҷомеаи рақамӣ ва иттилоотӣ мебошад. Ҳаҷми маълумот сол ба сол афзоиш меёбад. Корхонаҳо, муассисаҳо, бонкҳо, мақомоти давлатӣ, ташкилоти байналмилалӣ ва марказҳои таҳлилӣ ҳар рӯз бо ҳазорҳо ва миллионҳо маълумоти рақамӣ сару кор доранд.

Тағйироти технологӣ ба касби оморчӣ низ таъсири ҷиддӣ расонидааст. Имрӯз мутахассиси соҳа бояд дар баробари донистани назария ва методологияи оморӣ бо технологияҳои рақамӣ низ хуб шинос бошад.

Омори муосир бо иқтисодиёт, математика, информатика, демография, молия, идоракунӣ ва зеҳни сунъӣ робитаи мустақим дорад.

Аз ин рӯ, омодасозии кадрҳои соҳаи омор бояд ба ташаккули чунин малакаҳо равона гардад: якум, тафаккури таҳлилӣ ва мантиқӣ; дуюм, дониши амиқи математика ва усулҳои оморӣ; сеюм, саводнокии рақамӣ ва истифодаи барномаҳои компютерӣ; чорум, қобилияти кор бо пойгоҳҳои додаҳо ва маълумоти калон; панҷум, донистани усулҳои пешгӯӣ ва моделсозӣ; шашум, риояи принсипҳои махфият, бетарафӣ ва эътимоднокии маълумоти оморӣ; ҳафтум, донистани забонҳои хориҷӣ ва стандартҳои байналмилалии оморӣ.

Талаботи мазкур нишон медиҳад, ки омодасозии мутахассисони соҳа бояд аз доираи таълими анъанавии омор берун рафта, бо талаботи иқтисоди рақамӣ ҳамоҳанг гардад.

Дар ин раванд муассисаҳои таҳсилоти миёнаи касбӣ, бахусус муассисаҳои тахассусии соҳаи омор нақши муҳим доранд. Онҳо метавонанд барои иқтисоди миллӣ мутахассисони дорои донишҳои амалии оморӣ, иқтисодӣ ва рақамӣ омода намоянд.

Дар ин замина фаъолияти Коллеҷи омори шаҳри Ваҳдат аҳамияти хос пайдо мекунад. Таваҷҷуҳ ба омодасозии мутахассисони соҳаи омор дар сатҳи миёнаи касбӣ имкон медиҳад, ки мақомоти омори ҷумҳурӣ, сохторҳои иқтисодиву молиявӣ, мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ, корхонаҳо ва ташкилоту муассисаҳо бо кадрҳои дорои малакаҳои амалии зарурӣ таъмин гарданд.

Дар доираи татбиқи «Стратегияи миллии рушди омори Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030» зоҳир намудани таваҷҷуҳи махсус ба масъалаи бо маводи муосири таълимию техникӣ ва барномаҳои замонавии ҷамъоварӣ ва коркарди маълумоти оморӣ таъмин намудани Коллеҷи омори шаҳри Ваҳдат аз ҷумлаи тадбирҳои муҳим ба ҳисоб меравад, зеро сармоягузорӣ ба таҳсилоти оморӣ дар асл сармоягузорӣ ба иқтидори иттилоотӣ ва таҳлилии давлат мебошад.

Дар шароити рушди босуръати иқтисоди рақамӣ ва афзоиши нақши иттилоот дар идоракунии давлатӣ аҳамияти омор рӯз аз рӯз бештар мегардад. Омори босифат имкон медиҳад, ки ҷомеа вазъи воқеии худро дуруст арзёбӣ намояд, давлат қарорҳои асоснок қабул кунад ва самтҳои рушди минбаъдаро бо далел муайян созад.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон дар даврони соҳибистиқлолӣ барои рушди низоми миллии омор заминаҳои муҳим фароҳам оварда шудаанд. Қабули санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, татбиқи Стратегияи миллии рушди омор, гузаронидани барӯйхатгириҳои аҳолӣ, ҷорӣ намудани технологияҳои рақамӣ, такмили методология ва баланд бардоштани иқтидори касбии кормандон аз ҷумлаи самтҳои муҳими ин раванд мебошанд.

Таваҷҷуҳи пайвастаи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва Ҳукумати мамлакат ба рушди соҳаи омор, аз ҷумла тадбирҳо оид ба омодагӣ ба барӯйхатгирии аҳолӣ ва фонди манзили соли 2030 бозгӯи равшани аҳамияти стратегии маълумоти оморӣ барои давлат ва ҷомеа мебошанд.

Дар чунин шароит омодасозии кадрҳои соҳибкасби соҳаи омор яке аз самтҳои муҳими сиёсати маориф ва кадрии кишвар ба ҳисоб меравад. Зеро рақами дуруст метавонад заминаи қарори дуруст гардад, қарори дуруст метавонад роҳи рушди як соҳа, як минтақа ва ҳатто тамоми давлатро тағйир диҳад.

Аз ин рӯ, интихоби касби оморчӣ интихоби соҳаи муҳими хизмат ба рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва стратегии мамлакат мебошад.

Исломбек ЗОИРЗОДА,
директори Коллеҷи омори шаҳри Ваҳдат