НАҚШИ ИСТИҚЛОЛИ ДАВЛАТӢ ДАР ТАҲКИМИ ҲОКИМИЯТИ СУДӢ. Андешаҳо дар ин маврид

ДУШАНБЕ, 05.09.2026 /АМИТ «Ховар»/. Баъди чанд рӯзи дигар мардуми сарбаланди Тоҷикистон 35-солагии Истиқлоли давлатиро бо эҳсоси баланди ватандӯстӣ ва ифтихор аз дастовардҳои даврони соҳибистиқлолӣ таҷлил менамоянд. Истиқлолияти давлатӣ барои миллати тоҷик на танҳо оғози марҳилаи нави таърихӣ, балки заминаи бунёди давлатдории миллӣ, ташаккули низоми муосири ҳуқуқӣ, таҳкими волоияти қонун ва рушди мақомоти мустақили ҳокимияти давлатӣ гардид.

— 9 сентябри соли 1991 дар таърихи навини Тоҷикистон ҳамчун санаи тақдирсоз сабт гардид. Бо ба даст овардани Истиқлолияти давлатӣ, Тоҷикистон имконият пайдо намуд, ки низоми давлатдорӣ ва ҳуқуқии худро бо назардошти манфиатҳои миллӣ, арзишҳои ҷомеаи демократӣ ва принсипҳои эътирофшудаи ҳуқуқ ташаккул диҳад.

Яке аз дастовардҳои муҳимтарини даврони соҳибистиқлолӣ ташаккул ва таҳкими ҳокимияти судӣ ҳамчун шохаи мустақили ҳокимияти давлатӣ мебошад.

Қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 барои рушди минбаъдаи давлатдории миллӣ ва низоми судии мамлакат заминаи устувори ҳуқуқӣ фароҳам овард. Конститутсия Тоҷикистонро давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона эълон намуда, принсипи таҷзияи ҳокимияти давлатиро ба ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ муқаррар намуд.

Маҳз ҳамин меъёри конститутсионӣ мақоми ҳокимияти судиро дар низоми давлатдорӣ муайян карда, барои фаъолияти мустақилонаи судҳо шароити ҳуқуқӣ фароҳам овард.

Дар даврони соҳибистиқлолӣ низоми судии Ҷумҳурии Тоҷикистон марҳила ба марҳила такмил ёфт. Қонунгузории соҳавӣ қабул ва такмил гардида, салоҳияти мақомоти судӣ мушаххас карда шуд ва механизмҳои ҳифзи судии ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд рушд намуданд.

Таҳкими ҳокимияти судӣ пеш аз ҳама ба ҳадафи бунёди давлати ҳуқуқбунёд алоқаманд мебошад. Зеро дар давлати ҳуқуқбунёд ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон, таъмини волоияти қонун ва барқарор намудани адолат бе фаъолияти самаранок ва мустақили мақомоти судӣ имконнопазир аст.

Суд ниҳодест, ки тавассути амалӣ намудани адолати судӣ ҳуқуқу манфиатҳои қонунии шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ, манфиатҳои давлат ва ҷомеаро ҳифз намуда, барои таъмини қонуният ва тартиботи ҳуқуқӣ мусоидат менамояд. Аз ҳамин лиҳоз, сатҳи рушди ҳокимияти судӣ яке аз нишондиҳандаҳои муҳими ташаккули давлати ҳуқуқбунёд ба ҳисоб меравад.

Дар ин раванд саҳми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ташаккули давлатдории миллӣ, барқарор намудани сулҳу субот ва фароҳам овардани шароити мусоид барои рушди низоми ҳуқуқиву судии мамлакат муҳим мебошад.

Таъмини сулҳу суботи сиёсӣ барои фаъолияти муътадили тамоми ниҳодҳои давлатӣ, аз ҷумла мақомоти судӣ, заминаи воқеӣ фароҳам овард. Маҳз дар фазои сулҳу субот имконият пайдо гардид, ки ислоҳоти судӣ-ҳуқуқӣ пайгирона амалӣ шуда, қонунгузории мамлакат бо талаботи марҳилаи нави рушди ҷомеа мутобиқ карда шавад.

Дар солҳои соҳибистиқлолӣ бо мақсади боз ҳам баланд бардоштани мақоми ҳокимияти судӣ, таъмини мустақилияти судяҳо, беҳтар намудани сифати баррасии парвандаҳо ва дастрасии шаҳрвандон ба адолати судӣ тадбирҳои пайваста амалӣ гардиданд.

Барномаҳои ислоҳоти судӣ-ҳуқуқӣ дар ин самт нақши муҳим бозида, барои такмили сохтори мақомоти судӣ, қонунгузории мурофиавӣ, баланд бардоштани сатҳи касбии судяҳо ва кормандони дастгоҳи судҳо, инчунин беҳтар намудани шароити моддию техникии фаъолияти судҳо мусоидат намуданд.

Яке аз самтҳои муҳими рушди ҳокимияти судӣ дар даврони соҳибистиқлолӣ таҳкими кафолатҳои мустақилияти судяҳо мебошад. Мустақилияти судя шарти асосии амалӣ намудани адолати судӣ буда, судя ҳангоми баррасии парванда бояд танҳо ба Конститутсия ва қонун итоат намуда, қарорро дар асоси қонун, далелҳои мавҷуда ва эътиқоди ҳуқуқии худ қабул намояд.

Дар баробари ин, мустақилияти судя масъулияти баланди касбӣ ва ахлоқиро низ тақозо мекунад. Ҳар як санади судӣ на танҳо ҳалли масъалаи мушаххаси ҳуқуқӣ, балки омили ташаккули эътимоди шаҳрвандон ба қонун ва давлат мебошад. Аз ин рӯ, қонуният, асоснокӣ, беғаразӣ ва адолат бояд меҳвари фаъолияти судя қарор дошта бошанд.

Дастоварди дигари муҳими даврони Истиқлолият баланд гардидани мақоми инсон ва ҳуқуқу озодиҳои ӯ дар низоми ҳуқуқии мамлакат мебошад. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон инсон, ҳуқуқ ва озодиҳои ӯро арзиши олӣ эътироф кардааст. Ин меъёр ба фаъолияти мақомоти судӣ низ масъулияти махсус мегузорад, зеро ҳифзи судии ҳуқуқ яке аз кафолатҳои асосии амалишавии ҳуқуқу озодиҳои инсон мебошад.

Дар шароити рушди босуръати технологияҳои рақамӣ дар назди мақомоти судӣ низ вазифаҳои нав қарор мегиранд. Истифодаи технологияҳои муосир, рақамикунонии равандҳои корӣ, такмили мубодилаи электронии иттилоот ва осон намудани дастрасии шаҳрвандон ба маълумоти судӣ метавонанд ба баланд гардидани самаранокӣ ва шаффофияти фаъолияти судҳо мусоидат намоянд.

Ҳамзамон пешрафти технология набояд моҳияти асосии адолати судиро тағйир диҳад. Технология воситаи мусоидаткунанда мебошад, вале дар маркази фаъолияти суд ҳамеша инсон, ҳуқуқу озодиҳои ӯ, қонун ва адолат қарор доранд.

Бо гузашти 35 сол метавон гуфт, ки Тоҷикистон роҳи бузурги таърихиро тай намуд. Аз марҳилаи мураккаби ташаккули давлатдории миллӣ то бунёди низоми муосири идоракунӣ, таҳкими қонуният ва рушди ниҳодҳои ҷомеаи ҳуқуқбунёд корҳои назаррас анҷом дода шуданд.

Ҳокимияти судӣ низ дар ин раванд ҳамчун яке аз рукнҳои асосии давлатдорӣ рушд намуда, имрӯз дар ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон, таъмини адолат, волоияти қонун ва суботи ҷомеа нақши муҳим дорад.

Дар марҳилаи минбаъдаи рушди давлат вазифаи мо аз он иборат аст, ки дастовардҳои даврони истиқлолиятро ҳифз намуда, барои боз ҳам таҳким бахшидани волоияти қонун, баланд бардоштани эътимоди ҷомеа ба адолати судӣ ва такмили фаъолияти мақомоти судӣ саҳмгузор бошем.

Истиқлолият барои мо имконият фароҳам овард, ки давлатдории миллии худро бунёд намоем, Конститутсияи худро қабул кунем, низоми ҳуқуқии миллиро ташаккул диҳем ва ҳокимияти судиро ҳамчун шохаи мустақили ҳокимияти давлатӣ рушд бахшем. Аз ин рӯ, ҳифзи Истиқлоли давлатӣ ва таҳкими қонунияту адолат мафҳумҳои ба ҳам пайваста мебошанд.

35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ҳар яки мо на танҳо ҷашни таърихӣ, балки фурсати арзёбии роҳи тайшуда ва муайян намудани вазифаҳои минбаъда мебошад. Дар ин масир таҳкими ҳокимияти судӣ, таъмини мустақилияти судяҳо, ҳифзи боэътимоди ҳуқуқу озодиҳои инсон ва баланд бардоштани эътимоди мардум ба адолати судӣ бояд ҳамчун самтҳои муҳими рушди давлати ҳуқуқбунёди Тоҷикистон боқӣ монанд.

Зеро истиқлолият пояи давлатдории миллӣ, қонун асоси суботи ҷомеа ва адолати судӣ кафолати ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон мебошад.

Гулноз РӮЗИЗОДА,
судяи Суди ноҳияи Синои шаҳри Душанбе

АКС: АМИТ «Ховар»