ПАЁМИ ПРЕЗИДЕНТИ ТОҶИКИСТОН-МАНИФЕСТИ ДАВЛАТДОРИИ НАВИН. Андешаҳо дар ин маврид

ДУШАНБЕ, 18.12.2025 /АМИТ «Ховар»/. Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олӣ (16 декабри соли 2025) санади барномавии стратегие мебошад, ки дар марҳилаи ҳассоси таърихӣ – дар остонаи ҷашни 35-солагии Истиқлоли давлатӣ пешниҳод гардид. 

— Аз нигоҳи методологияи сиёсӣ ин Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олиро метавон ҳамчун гузариш аз “модели экстенсивии рушд” (истифодаи захираҳои табиӣ) ба “модели интенсивии технологӣ” (иқтисоди рақамӣ ва “сабз”) арзёбӣ кард. Паём се вазифаи бузурги мантиқиро ҳал мекунад:

— Тасдиқи суботи геополитикӣ (ҳалли масъалаҳои сарҳадӣ).

— Трансформатсияи иқтисодӣ (саноатикунонӣ ва зеҳни сунъӣ).

— Таҷдиди шартномаи иҷтимоӣ (баланд бардоштани некуаҳволӣ ва таҳкими ҳувияти миллӣ).

Муҳимтарин дастоварди сиёсии соли 2025, ки дар Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ ҳамчун “рӯйдоди таърихӣ” иброз гардид, ҳалли ниҳоии масъалаҳои сарҳадӣ бо Ҷумҳурии Қирғизистон мебошад.

Таҳлили стратегӣ: Имзои шартномаи делимитатсия ва демаркатсияи сарҳад ба муноқишаҳои беш аз садсола хотима гузошт. Ин на танҳо амнияти физикии марзҳоро таъмин мекунад, балки ба Тоҷикистон имкон медиҳад, ки захираҳои азими ҳарбӣ ва молиявиро аз “мудофиаи сарҳадӣ” ба “рушди иқтисодӣ” равона созад.

Дипломатияи бисёрҷониба: Ҳамроҳшавии Тоҷикистон ба равандҳои глобалӣ тавассути ташаббусҳои Созмони Милали Муттаҳид (масалан, қатъномаҳо оид ба пиряхҳо ва зеҳни сунъӣ) нишон медиҳад, ки давлат аз “иштирокчии пассив”-и сиёсати ҷаҳонӣ ба “иштирокчии фаъол ва ташаббускор” табдил ёфтааст.

Паём нишон медиҳад, ки иқтисоди Тоҷикистон ба марҳилаи сифатан нав ворид шудааст. Дар соли 2025 ҳаҷми Маҷмуи маҳсулоти дохилӣ ба 173 миллиард сомонӣ расида, суръати рушди воқеӣ 8,4%-ро ташкил дод. Давоми 10 сол Маҷмуи маҳсулоти дохилӣ 3,4 баробар афзоиш ёфт. Ду баробар зиёд кардани ҳаҷми Маҷмуи маҳсулоти дохилӣ, коҳиши сатҳи камбизоатӣ то 10% ва расонидани ҳиссаи табақаи миёна то 50%. Ин рақамҳо гувоҳи онанд, ки давлат ҳадафи бунёди ҷомеаи аз лиҳози иқтисодӣ устуворро дорад.

Пешвои миллат омори муқоисавиро ҳамчун далели рушд пеш оварданд: Агар соли 1991 ҳамагӣ 3 номгӯй маҳсулоти маъданӣ истеҳсол мешуд, соли 2025 ин рақам ба 17 номгӯй расид. Истеҳсоли тилло 7 баробар ва нуқра 6 баробар афзоиш ёфтааст. Вазифа гузошта шуд, ки “Барномаи нави саноатикунонии босуръат барои солҳои 2026–2030” қабул шуда, таъмини рушди солонаи саноат ба сатҳи на кам аз 25% расонида шавад.

Нахустин маротиба дар сатҳи олии сиёсӣ зеҳни сунъӣ на ҳамчун технологияи одӣ, балки ҳамчун драйвери иқтисодӣ баррасӣ карда шуд. Ҷорӣ намудани низоми рақамии биллингӣ дар шабакаҳои барқӣ талафотро дар шаҳри Душанбе аз 20% то 5% коҳиш дод. Ин исбот мекунад, ки рақамикунонӣ беҳтарин воситаи мубориза бо коррупсия ва омили инсонӣ аст. Таъсиси “Корпоратсияи миллии зеҳни сунъӣ” ва бунёди марказҳои маълумот (Data Centers), ки бо энергияи “сабз” таъмин мешаванд, Тоҷикистонро ба “hab”-и технологӣ дар минтақа табдил медиҳад.

Стратегияи энергетикии Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ бар ду рукн асос ёфтааст: гидроэнергетика ва энергияи алтернативӣ (Офтоб). Моҳи сентябри соли 2027 ҳамчун санаи ба кор даромадани агрегати сеюми Неругоҳи барқи обии “Роғун” ва расидан ба истиқлоли пурраи энергетикӣ муайян гардид. Барои раҳоӣ аз вобастагӣ ба обу ҳаво (камборишӣ) бунёди неругоҳҳои офтобӣ бо иқтидори 1500 мегаватт дар ду соли оянда ба нақша гирифта шуд. Ин қадами бузург ба сӯи иқтисоди “сабз” аст.

Қисмати иҷтимоии Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ дорои хусусияти қавии “патерналистӣ” (ғамхории давлат) буда, ба баланд бардоштани сифати зиндагӣ равона шудааст. Маоши кормандони маориф, илм, тандурустӣ ва фарҳанг: +20-25%. Маоши мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва хизматчиёни ҳарбӣ: +20%. Нафақа ва стипендияҳо: +15-20%. Ҳадди ақалли музди меҳнат: 1300 сомонӣ. Ин иқдом қудрати харидории аҳолиро зиёд карда, ба рушди бозори истеъмолии дохилӣ такони ҷиддӣ мебахшад.

Маориф – калиди оянда. Гузариш ба низоми 12-солаи таҳсил ҳамчун зарурати мутобиқат ба стандартҳои ҷаҳонӣ иброз карда шуд. Таҷдиди назари низоми кредитӣ дар донишгоҳҳо ва аз байн бурдани омили инсонӣ дар имтиҳонҳо. Ҳадаф – тарбияи кадрҳои воқеан саводнок, на танҳо соҳиби дипломи расмӣ.

Дар шароити бархӯрди тамаддунҳо ва ҷаҳонишавӣ Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ масъалаи “амнияти фарҳангӣ”-ро ба миён мегузорад. Президенти Тоҷикистон ҳушдор медиҳанд, ки тақлид ба фарҳанги бегона ва хурофот хатар ба мавҷудияти миллат аст. Роҳи наҷот – руҷӯъ ба таърихи бостонӣ. Якчанд лоиҳаҳои миллӣ ба нақша гирифта шудаанд. Аз ҷумла: Бунёди “Конун – Маркази тамаддуни ориёӣ” дар шаҳри Душанбе. Таъсиси “Маркази байналмилалии Наврӯз” ва ба феҳристи ЮНЕСКО ворид кардани Борбади Марвазӣ.

Мантиқ аз ин пешниҳодҳо ҳамин аст, ки ин марказҳо на танҳо биноҳо, балки муассисаҳои илмӣ-таҳқиқотӣ хоҳанд буд, ки “кодҳои генетикӣ ва фарҳангӣ”-и миллатро ҳифз ва тарғиб мекунанд.

Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ бо  эъломияи муҳими сафарбаркунанда ҷамъбаст гардид. Соли 2026 расман «Соли вусъат додани корҳои ободониву созандагӣ ва тақвияту таҳкими худшиносиву худогоҳии миллӣ» эълон гардид.

Хулоса, Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олӣ ҳуҷҷати комплексие аст, ки прагматизми иқтисодӣ (рақамӣ, саноатӣ), реализми сиёсӣ (ҳалли масъалаҳои сарҳадӣ, амният) ва романтизми миллӣ (эҳёи тамаддуни ориёӣ)-ро фаро гирифтааст. Он харитаи роҳи дақиқи Тоҷикистонро барои панҷсолаи наздик (2026-2030) муайян намуда, табдил додани мамлакатро ба давлати пешрафтаи индустриалӣ-рақамӣ бо ҷомеаи маърифатнок ҳадафи ниҳоӣ қарор додааст.

Файзиддин РАҶАБАЛИЕВ,
устоди Донишгоҳи миллии Тоҷикистон